Ανδρέας Ανδριανόπουλος, Λουτρό αίματος στο Νότο, εκδ. Αρμός

 

Ένα ασυνήθιστο ιστορικό μυθιστόρημα τόσο για το θέμα του και τη εποχή  κατά την οποία εκτυλίσσεται, όσο και για το ιδιαίτερο βάρος που δίνει στην Ιστορία σε σχέση με τη  μυθοπλαστική αφήγηση είναι το βιβλίο του πρώην πολιτευόμενου Ανδρέα Ανδριανόπουλου με τίτλο «Λουτρό αίματος στο Νότο». Το βιβλίο εξετάζει όλες τις πλευρές της Σταυροφορίας κατά των Αλβιγηνών, η οποία έλαβε χώρα στη νότια Γαλλία μεταξύ των ετών 1209-1229.

Η εν λόγω σταυροφορία κηρύχθηκε από την Καθολική Εκκλησία εναντίον των αιρετικών καθαρών του γαλλικού Νότου. Οι Καθαροί ήταν μία ιδιάζουσα αίρεση με μανιχαϊστικές και δυϊστικές καταβολές και  ρίζες στις αιρέσεις των Βογόμιλων και τους Παυλικιανών της Ανατολής και του Βυζαντίου. Οι Καθαροί πίστευαν ότι ο κόσμος όπως τον αντιλαμβανόμαστε ανήκει εξολοκλήρου στη σφαίρα της δικαιοδοσίας του Κακού. Κατ’ επέκταση, λοιπόν, οι αληθινοί πιστοί θα πρέπει να απαρνούνται εντελώς τα εγκόσμια, προκειμένου να κερδίσουν μετά θάνατον την αληθινή βασιλεία των Ουρανών. ‘Έτσι οι Καθαροί απέρριπταν εντελώς τα μυστήρια της Εκκλησίας, μεταξύ των οποίων και τον γάμο, και οι «Τέλειοι» από αυτούς, όσοι είχαν, δηλαδή, φτάσει στο ανώτατο επίπεδο μύησης, διήγαγαν έναν βίο όπως οι ασκητές  στα μοναστήρια.

Όπως ήταν φυσικό, μία τέτοια αίρεση με τόσο «απόλυτες» θέσεις, η οποία έθετε σε κίνδυνο τα θεμέλια της κοινωνίας μέσω της άρνησης του γάμου, της τήρησης της παρθενίας ως ύψιστου ιδανικού  και της τεκνοποίησης κατ’ επέκταση, ήταν επόμενο να κινήσει την μήνιν της Καθολικής Εκκλησίας. Στους λόγους, όμως, για τους οποίους οι Καθολικοί του γαλλικού Βορρά εκστράτευσαν ενάντια στον αιρετικό Νότο, πρέπει να συγκαταλεγούν και λόγοι επιβολής του αυταρχικού και πιο φεουδαρχικού Βορρά κατά του πιο φιλελεύθερου και ακμάζοντα εμπορικά και αστικά Νότου.

Ο Ανδριανόπουλος συνθέτει το μυθιστόρημά του σε δύο επίπεδα. Πρώτον στο καθαρά ιστορικό, το οποίο εκτυλίσσεται κατά τον 13^ο αιώνα, στη διάρκεια της σταυροφορίας και, με ήρωες αληθινούς ανθρώπους της εποχής, τόσο ιππότες και ευγενείς, όσο  και σταυροφόρους και αιρετικούς, παρουσιάζει ολόκληρη την ιστορία της εν λόγω Σταυροφορίας, μέσω κάποιων όψεών της. Δεύτερον σε ένα επίπεδο περισσότερο γεωγραφικό και ταξιδιωτικό το οποίο συμβαίνει σε ενεστώτα χρόνο. Σε αυτό ήρωας πρωταγωνιστής είναι ο ίδιος ο συγγραφέας ο οποίος εκτελεί ένα οδοιπορικό στη σημερινή εποχή στη νότια Γαλλία και βλέπει από κοντά όλα τα κάστρα τω αιρετικών Καθαρών και  αντικρίζει όλες τις τοποθεσίες όπου διεξήχθησαν όλες εκείνες οι φονικές μάζες που συνετέλεσαν στο να ονομάσει ο συγγραφέας το βιβλίο του «Λουτρό αίματος στο Νότο». Η βιαιότητα της σταυροφορίας και οι φρικτές σφαγές έρχονται σε πλήρη αντίθεση με το ειρηνικό οδοιπορικό που εκτελεί σήμερα ο συγγραφέας στα ίδια εκείνα μέρη. Η σφαγή της Μπεζιέ, η σφαγή του Μοντσεγκούρ και άλλα γεγονότα της Σταυροφορίας της οποίας ηγήθηκε ο Σίμων ντε Μονφόρ,  αποτυπώνονται στις σελίδες του βιβλίου με τα πιο μελανά χρώματα.

Ο συγγραφέας προέβει σε μεγάλη επιτόπια έρευνα και σε πάμπολλες ξενόγλωσσες πηγές προκειμένου να βρει υλικό για ένα θέμα για το οποίο ελάχιστοι Έλληνες έχουν ακούσει ποτέ. Να  σημειώσουμε, τέλος, ότι στο βιβλίο συμπεριλαμβάνεται και η αφήγηση για τα γεγονότα της αποκαλούμενης Σταυροφορίας των παιδιών, η οποία έλαβε χώρα εν έτει 1212στη  Γαλλία, παράλληλα με  την εξελισσόμενη κατά του Νότου Σταυροφορία των Αλβιγηνών.

Κατερίνα Μουρίκη, Πιστεύω σε έναν Θεό..., εκδ. Πορφύρα

 

 

Αν κάποιος άκουγε ότι την ιδέα ότι το Σύμβολο της Πίστεώς μας θα μπορούσε ποτέ να γίνει ένα ελκυστικό γκράφικ νόβελ που να προκαλεί τα παιδιά να το διαβάσουν, σίγουρα θα την απέρριπτε την ιδέα ως μη υλοποιήσιμη. Να, όμως, που η κάπως παράδοξη αυτή ιδέα για ένα γκράφικ νόβελ που να μιλάει και να ερμηνεύει το Σύμβολο της Ορθόδοξης Πίστεως αποτελεί αδιαμφισβήτητο γεγονός για όσους ενδιαφέρονται να το διαβάσουν κι αυτό χάρη στις εκδόσεις Πορφύρα, τη συγγραφέα Κατερίνα Μουρίκη και την εικονογράφο Έφη Κοκκινάκη.

Η αλήθεια είναι ότι τα γκράφικ νόβελ γνωρίζουν άνοδο στις μέρες μας και αποτελούν την καλύτερη λύση προκειμένου να διαβάσει οτιδήποτε όχι μόνο ένα παιδί ή ένας νέος, αλλά και έως ενήλικας ο οποίος δεν έχει καλή σχέση μ το διάβασμα ή έχει χρόνια να πιάσει βιβλίο στα χέρια του. Έτσι και το εν λόγω πόνημα δεν απευθύνεται μονάχα σε άτομα που διαβάζουν, απεναντίας μάλιστα. Η όμορφη και πολύχρωμη εικονογράφηση της Έφης Κοκκινάκη καθιστά το «Πιστεύω σε έναν Θεό…» ιδιαίτερα ελκυστικό στα παιδιά,  ενώ η επιλογή από  πλευράς της συγγραφέως δύο παιδιών ως πρωταγωνιστές, της Ελένης και του Κωνσταντίνου, φέρνει και το κείμενο εγγύτερα στα παιδιά.

Ο Κωνσταντίνος και η Ελένη, λοιπόν, έχουν να μάθουν απέξω το Σύμβολο της Πίστεως αφού πρόκειται να γίνουν νονοί. Οι γιαγιάδες και οι γονείς τους, επομένως, αναλαμβάνουν να τους βοηθήσουν σε αυτή την εκμάθηση, ιδιαίτερα τον Κωνσταντίνο ως τον μικρότερο από τα δύο παιδιά, δια μέσου ενός διασκεδαστικού επιτραπέζιου παιχνιδιού με θέμα το Σύμβολο της Πίστεως.

Το ενδιαφέρον στην όλη υπόθεση είναι το γεγονός ότι το βιβλίο συμπεριλαμβάνει στην πραγματικότητα το εν λόγω επιτραπέζιο παιχνίδι- κατασκευασμένο από χαρτόνι και καρτέλες που κόβονται πολύ εύκολα. Έτσι οι μικροί αναγνώστες μπορούν να παίξουν και οι ίδιοι το παιχνίδι αυτό και, κατ’ επέκταση, να  αποστηθίσουν ευκολότερα το Σύμβολο της Πίστεώς μας. Η ιδέα εξάλλου που υπάρχει στο βιβλίο,-εφεύρημα της συγγραφέως προφανώς- είναι ότι το παιχνίδι αυτό το έπαιζαν  τα χριστιανόπουλα στην ελληνική επικράτεια από την εποχή των παππούδων του Κωνσταντίνου και της Ελένης και ήταν, μάλιστα, και εξαιρετικά δημοφιλές ως παιχνίδι.

Το βιβλίο απευθύνεται σε μικρά παιδιά και νεαρούς αναγνώστες στο πλαίσιο της πυρηνικής οικογένειας, αλλά  και σε πάσης φύσεως  κατηχητικά ανά την ελληνική επικράτεια και στις ορθόδοξες κοινότητες της Ελληνικής Ομογένειας. Τα μεγαλύτερα παιδιά μπορούν να το διαβάσουν μόνα τους, ενώ τα μικρότερα και όσα δεν κατέχουν ακόμη τη δεξιότητα της ανάγνωσης, μπορούν να χαζεύουν τις εικόνες ενώσω τους το διαβάζουν οι ενήλικες.

Πάνος Βαλαβάνης, Σκύλοι από τους αρχαίους χρόνους, εκδ. Πρώτη ύλη

 

Ένα αξιοσημείωτο βιβλίο, τόσο για παιδιά, όσο για νέους και ενήλικες αναγνώστες, είναι αυτό του Πάνου Βαλαβάνη, ομότιμου καθηγητή της Αρχαιολογίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ο εν λόγω συγγραφέας έχει δημοσιεύσει πολλά επιστημονικά βιβλία και άρθρα σχετικά με την αρχαιότητα.

Η παρούσα μελέτη του αφορά  τους σκύλους κατά την αρχαιότητα και πρωτίστως τις πηγές και τις παραστάσεις που έχουν βρεθεί και τους αφορούν. Η αλήθεια είναι ότι στην αρχαία Ελλάδα οι  σκύλοι είχαν δεσπόζουσα θέση ως οι καλύτεροι φίλοι του ανθρώπου και αυτό είναι κάτι που φαίνεται ολοκάθαρα μέσα από τις πηγές. Γάτες υπήρχαν ελάχιστες στη αρχαία Ελλάδα, απ’ ότι φαίνεται, και αυτό γιατί πρέπει να ήρθαν από την Αίγυπτο μόλις τον 7^ο αιώνα π.Χ. Σε κάθε περίπτωση, οι παραστάσεις που απεικονίζουν γάτες πάνω σε αμφορείς  ή οι αναφορές των κειμένων σε αυτά, είναι ελάχιστες, σε αντίθεση με εκείνες που αφορούν τους σκύλους.

Οι πιο διαδεδομένες ράτσες σκύλων στην αρχαία Ελλάδα ήταν τέσσερις: ο λακωνικός, ο κρητικός, ο μολοσσός και ο μελίτης. Από τον πρώτο κατάγεται ο σημερινός ελληνικός ιχνηλάτης, ενώ ο τελευταίος, με καταγωγή από το νησί της Μάλτας, είναι ο πρόγονος του σημερινού μαλτέζικου. Ο κρητικός σημιζόταν για τις ικανότητές του στο κυνήγι και ήταν πολύ γρήγορος,  ενώ οι μολοσσοί με καταγωγή από την Ήπειρο,  υπάρχουν και αυτοί ως ξεχωριστή ράτσα σήμερα.

Ο Βαλαβάνης εξερευνά και μας συστήνει , πρωτίστως, τις πηγές και τις εικονογραφικές παραστάσεις σχετικά με τους σκύλους που αποδεικνύουν τη στενή σχέση τους με τους ανθρώπους, αλλά και τη χρησιμότητά τους στους ανθρώπους, μια χρησιμότητα η οποία γινόταν απολύτως κατανοητή.

Ο αναγνώστης, όμως, θα λάβει για τους σκύλους κατά την περίοδο της αρχαιότητας και ένα σωρό επιπρόσθετες πληροφορίες τους για τη χρήση τους στην καθημερινή ζωή, τα γυμνάσια, τα ιερά, το κυνήγι , τη συντροφιά μικρών παιδιών, ακόμη και τον πόλεμο. Ευχάριστος είναι το γεγονός ότι υπάρχουν μικρές αφηγηματικές πινελιές που παραθέτουν τα συναισθήματα που μπορεί να είχαν οι ίδιοι οι σκύλοι προς τους ανθρώπους. Τέλος, ας σημειωθεί ότι το βιβλίο συνοδεύεται από πολύχρωμες και κατατοπιστικές εικόνες, ενώ στο τέλος του παρατίθεται μία εμπεριστατωμένη βιβλιογραφία.

Delphine Minoui, Ελεύθερη, εκδ. Μίνωας

 

Όλες οι θρησκείες, σε όλα τα έτη της ανθρώπινης ιστορίας και παντού στον κόσμο, θεωρούσαν πάντοτε τη γυναίκα υποδεέστερη. Μόνο στις πολύ πρώιμες μητριαρχικές κοινωνίες η γυναίκα λατρεύονταν ως η Μεγάλη Μητέρα Θεά. Με τη  μόνιμη εγκατάσταση των ανθρώπων όμως κατά τη Νεολιθική εποχή και την υιοθέτηση της πατριαρχίας, οι άνδρες, αλλά και οι θρησκείες προσπάθησαν να υποτάξουν το γυναικείο φύλο. Και μέχρι σήμερα το έχουν καταφέρει, αφού σε πολλά μέρη του κόσμου η ισότητα μεταξύ των δύο φύλων παραμένει κενό γράμμα.

Στις ισλαμικές χώρες όμως, εκεί όπου ισχύει η σαρία, το θρησκευτικό δίκαιο, και η θρησκευτική εξουσία βρίσκεται πάνω από την πολιτική, εκεί η ζωή για τις γυναίκες, ακόμη και σήμερα καταντά μαρτύριο.

Ενάντια σε αυτήν την καταπιεστική θρησκεία υψώνει το ανάστημά της η Ντελφίν Μινουί και, μέσω αυτής, η ηρωίδα της, η Ιρανή Μπαντζένς. Η συγγραφέας έχει ασχοληθεί πολλάκις με τον ισλαμικό κόσμο στα βιβλία της. Πιο συγκεκριμένα «Το αλφάβητο της σιωπής», που έχει κυκλοφορήσει και στην ελληνική γλώσσα (εκδόσεις Μίνωας, 2024) ασχολείται με τη δικτατορία του Ερντογάν στη γείτονα χώρα, ενώ το καταπληκτικό «Συλλέκτες βιβλίων στην Νταράγια» (εκδόσεις Μίνωας, 2022),το οποίο είχε γυριστεί πρώτα και σε ντοκιμαντέρ, καταπιάνεται  με το ζήτημα του πολέμου στη Συρία.

Η Μπαντζένς, η ηρωίδα που δημιουργεί σε αυτό το βιβλίο  με τον τίτλο «Ελεύθερη», θα μπορούσε κάλλιστα να είναι αληθινή. Πρόκειται για μία από τις χιλιάδες γυναίκες που ζουν καταπιεσμένες από το θεοκρατικό καθεστώς στο Ιράν σήμερα και έχουν τολμήσει να υψώσουν το ανάστημά τους ενάντια στην απολυταρχική κυβέρνηση που επιμένει να τις θεωρεί πολίτες δεύτερης κατηγορίας, στην καλύτερη περίπτωση, ή υπανθρώπους σε σχέση με τους άνδρες, στη χειρότερη.

Η Μπαντζένς, της οποίας την πορεία της ενηλικίωσης παρακολουθούμε στο βιβλίο, προσπαθεί να κατανοήσει τον λόγο για τον οποίο οι γυναίκες στη χώρα της υποχρεώνονται να φορούν μαντήλα στο κεφάλι τους, υπακούοντας σε ένα Θεό που κάνει διακρίσεις μεταξύ των δύο φύλων. Όταν η επανάσταση θα ξεσπάσει στο Ιράν, η Μπατζένς θα ταχθεί με τους επαναστάτες, μην μπορώντας να τιθασεύσει πλέον τη συσσωρευμένη τόσων χρόνων οργή μέσα της. Θα είναι εκείνη η δεκαεξάχρονη που θα ανέβει σε έναν σκουπιδοντενεκέ και θα κάψει το χιτζάμπ της.

Η Μινουί μας προσφέρει για άλλη μία φορά ένα βιβλίο συγκλονιστικό, έξω από τα συνηθισμένα, το οποίο διαβάζεται κυριολεκτικά απνευστί, όπως όλα της, βέβαια, τα έργα. Το βιβλίο θα συγκινήσει τους αναγνώστες, αλλά θα τους κάνει και να νιώσουν οργή σχετικά με τις δυσμενείς συνθήκες που επικρατούν για τη ζωή των γυναικών, σήμερα στον 21^ο αιώνα.