Ελένη Τσαμαδού, Στη σκιά της ζωής τους, εκδ. Ψυχογιός

 

Παρακολουθώ εδώ και πολλά χρόνια τη λογοτεχνική πορεία της γνωστής συγγραφέως Ελένης Τσαμαδού και, ομολογώ, ότι έχων περάσει πολύ ευχάριστες στιγμές διαβάζοντας τα βιβλία της. Η εν λόγω συγγραφέας έχει συγγράψει τόσο ιστορικά όσο και κοινωνικά μυθιστορήματα από το 2006, οπότε και πρωτοεμφανίστηκε στον χώρο. Εγώ προσωπικά ξεχώρισα το βιβλίο της «Οι άνεμοι του χρόνου», το οποίο μας ταξίδευε πίσω στην εποχή του Ύστερου Βυζαντίου και της Άλωσης, αλλά και το «Οι θεοί πέθαναν στη Ρώμη», το οποίο έχει μεταφραστεί στα γερμανικά. Το παρόν της πόνημα με τίτλο «Στη σκιά της ζωής τους» δεν είναι μεν ιστορικό μυθιστόρημα, έχει όμως πολλές ιστορικές αναφορές στην ελληνική ιστορία του εικοστού αιώνα.

Όλα ξεκινούν εν έτει τον Μάιο του 1987 στη στρατιωτική βάση Φορτ Μπένινγκ στη Τζόρτζια των ΗΠΑ. Τότε μία συνηθισμένη γυναίκα, σύζυγος στρατιωτικού, μητέρα και νοικοκυρά, εξαφανίζεται ξαφνικά δίχως να αφήσει ίχνη. Η γυναίκα αυτή είναι η Λούση, η άλλοτε υιοθετημένη κόρη, η οποία παίρνει την ξαφνική απόφαση να ταξιδέψει στην Ελλάδα προκειμένου να ανακαλύψει τις αληθινές οικογενειακές της ρίζες και την απώτερη καταγωγή τους, η οποία καλύπτεται από ένα πέπλο μυστηρίου. Η αναζήτησή της αυτή θα την οδηγήσει στην Πάτρα και συγκεκριμένα στην περιοχή Ψηλαλώνια. Εκεί θα συνδεθεί τυχαία    με μία οικογένεια η οποία σχετίζεται με τις ρίζες της, θα κάνει συγχρόνως  νέους φίλους και θα ανακαλύψει τον έρωτα για πρώτη φορά στη ζωή της.

Η  Λούση ήταν εγκλωβισμένη σε έναν άσχημο γάμο. Η αναζήτηση των ριζών της θα την ωθήσει να πάρει για πρώτη φορά τη ζωή της στα χέρια της. Από εκεί και έπειτα, όταν θα αρχίσει να τολμάει και να βγει από το «καβούκι» της, όλα θα πάνε κατ’ ευχήν και η ζωή θα την ξαφνιάσει πολλές φορές με τις εκπλήξεις που θα της επιφυλάξει.

Το βιβλίο διαθέτει γρήγορη αφήγηση, ολοζώντανη πρόζα και κινηματογραφική πλοκή, πολλές αρχαιολογικές, ιστορικές και μυθολογικές αναφορές, αλλά και το μεταφυσικό στοιχείο σε κάποια σημεία. Η συγγραφέας δεν διστάζει να αναφερθεί και στην, άγνωστη στους περισσότερους, υπόθεση των παράνομων υιοθεσιών πολλών Ελληνόπουλων, ορφανών πολέμου, μετά το πέρας του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, κατά τη διάρκεια του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου. Πράγματι, πολλά από τα παιδιά αυτά στάλθηκαν στις ΗΠΑ για υιοθεσία με κάποιους να βγάζουν αρκετά χρήματα από την παράνομη αυτή διαδικασία. Οι πληγές του Εμφυλίου, οι μνήμες  της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών, οι διώξεις των κομμουνιστών μετά το τέλος του Εμφυλίου, αλλά και η κακοποίηση των γυναικών στον γάμο τους και η αναζήτηση της αληθινής ευτυχίας, είναι όλα θέματα που θίγει η συγγραφέας στο πολύπλευρο και πολυδιάστατο αυτό πόνημά της.

Geneviene Krebs, Όταν η αγάπη γίνεται φυλακή, Ο δρόμος προς την ελευθερία, εκδ. Μίνωας

 

 

Ένα βιβλίο που βοηθά στην κατανόηση του φαινομένου της ενδοοικογενειακής βίας

 

            Ένα βιβλίο που εξετάζει τα αίτια του φαινομένου της ενδοοικογενειακής βίας συγγράφει η Γαλλίδα ψυχοθεραπεύτρια Genevieve Krebs και μεταφράζει η Κλαιρ Νεβέ για τις εκδόσεις Μίνωας. Τίτλος του «Όταν η αγάπη γίνεται φυλακή, Ο δρόμος προς την ελευθερία». Πρόκειται για μία εμπεριστατωμένη μελέτη η οποία αποσκοπεί στο να διερευνήσει σε βάθος τα αίτια του φαινομένου αυτού που γνωρίζει μεγάλη έξαρση στις μέρες μας. Εμπεριέχει, επίσης, χρήσιμες συμβουλές σχετικά με την αντιμετώπιση του φαινομένου.

Η ενδοοικογενειακή βία δεν υφίσταται μόνο με τη μορφή της σωματικής και σεξουαλικής κακοποίησης, αλλά και υπό τη μορφή λεκτικής ή ψυχολογικής βίας, ακόμη και οικονομικής. Επιπλέον, αντίθετα με ό,τι πιστεύουμε, υπάρχουν και κάποιοι άνδρες-σε μικρότερο ποσοστό, αλλά υπάρχουν- οι οποίοι υφίστανται καθημερινά ψυχολογική ή λεκτική βία από τις συζύγους τους, ακόμη και σωματική καμιά φορά.

Η ψυχοθεραπεύτρια ανάγει τις ρίζες του φαινομένου, τόσο του δράστη όσο και εκείνου που υφίσταται τη βία, στην παιδική μας ηλικία. Όπως όλες οι συμπεριφορές ενός ενήλικα, έτσι και το προφίλ τόσο των γυναικών που είναι αποδέκτες της βίας, όσο και των κακοποιητικών ανδρών ανάγεται στα παιδικά χρόνια του ανθρώπου. Πρόκειται για παιδιά παραμελημένα από τους γονείς τους, για παιδιά που δεν άκουσαν ποτέ μπράβο στην παιδική ζωή τους, για παιδιά που δεν ενθαρρύνθηκαν ποτέ να ανοίξουν μόνα τους τα φτερά τους. Αυτές οι γυναίκες γίνονται κατά κανόνα άβουλες ως ενήλικες, χωρίς εμπιστοσύνη στις δυνάμεις τους και διστάζουν να εγκαταλείψουν τους βίαιους συζύγους τους.

Σύμφωνα με τη συγγραφέα, υπάρχουν τέσσερις τύποι προσκόλλησης, τέσσερις τύποι συναισθηματικής προσκόλλησης, οι τρεις από τις οποίες οδηγούν μαθηματικώς σε ανωμαλία. Πρόκειται για την ασφαλή προσκόλληση, για την ανασφαλή ή αγχώδη προσκόλληση, για την ελεγκτική ή αποφευκτική προσκόλληση και για την αποδιοργανωμένη προσκόλληση. Από αυτές μονάχα η πρώτη είναι η φυσιολογική συναισθηματική κατάσταση ενός παιδιού που θα γίνει ένας ενήλικας με ομαλές ερωτικές σχέσεις. Η τέταρτη είναι σπάνια, ενώ οι άλλες δύο-η ανασφαλής και η ελεγκτική προσκόλληση-είναι αυτές που συναντάμε συνήθως στους προβληματικούς γάμους και τις σχέσεις. Η συγγραφέας εξετάζει το προφίλ καθενός από αυτούς αναλυτικά προσφέροντας, στο τελευταίο κεφάλαιο, στους αναγνώστες της και τη δική της εμπειρία ως θεραπεύτρια. Περιγράφονται, ακόμη, αναλυτικά όλες οι φάσεις που περνάει ένα ζευγάρι στο οποίο ο ένας από τους δύο ανήκει στον τύπο της ανασφαλούς ή της ελεγκτικής προσκόλλησης.

Εν κατακλείδι πρόκειται για μία αναλυτική έρευνα αυτού του ανησυχητικού και εξαιρετικά διαδεδομένου στις μέρες μας φαινομένου που έχει σκοπό την ενημέρωση του κοινού και την αποφυγή άλλων τέτοιων θλιβερών περιστατικών.

Κώστας Λίχνος, Δυο πόντους πάνω από τη γάμπα, εκδ. Υψικάμινος

 

Το ολιγοσέλιδο διήγημα με τίτλο «Δύο πόντους πάνω από τη γάμπα» του συγγραφέα και Αντιπροέδρου του Φιλολογικού Ομίλου Ελλάδος εγκαινιάζει μία νέα εκδοτική σειρά στην τεχνοτροπία του «δομημένου ρεαλισμού» από τις εκδόσεις Υψικάμινος στην οποία ο συγγραφέας καλείται να εφαρμόσει την εν λόγω τεχνοτροπία και να εστιάσει σε μία δεδομένη χρονική στιγμή μέσα στον ιστορικό και τον κοινωνικό χρόνο.

Το συγκεκριμένο διήγημα αποτελεί τη λογοτεχνική μεταφορά της πρώτης ταινίας μικρού μήκους στην τεχνοτροπία του «δομημένου ρεαλισμού» του τμήματος κινηματογράφου τού Φιλολογικού Ομίλου Ελλάδος. Η εν λόγω ταινία τιτλοφορούταν ως «Το φουστάνι της Ευδοξίας» και, δια του λόγου το αληθές, πρωταγωνίστρια του διηγήματος είναι η Ευδοξία, μία γυναίκα που έχει αφήσει πίσω την πρώτη της νιότη και είναι πλέον σύζυγος, μητέρα και νοικοκυρά.

Η Ευδοξία ζει στην Αθήνα του 1892 και, πιο συγκεκριμένα, στο Αιγάλεω. Είναι Κυριακή 12 του Σεπτέμβρη, ξημερώματα και εκείνη εκτελεί τις καθημερινές πρωινές δουλειές του νοικοκυριού συνομιλώντας με τον άνδρα της, τον Θανάση στην κουζίνα του μικρού σπιτιού της. Εκεί λαμβάνει χώρα όλη η δράση του διηγήματος.

Το πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο του διηγήματος σχετίζεται με την ψήφιση από την Ελληνική Βουλή του νομοσχεδίου για την αποποινικοποίηση τη μοιχείας, αλλά και της υιοθέτησης του πολιτικού γάμου. Πρόκειται για ρυθμίσεις οι οποίες έμελλε να αλλάξουν ριζικά τον βίο πολλών Ελλήνων, ρυθμίσεις όμως που επέσυραν την μήνιν των πιο συντηρητικών ανδρών της εποχής, καθώς και του εκκλησιαστικού κατεστημένου. Εντούτοις, οι καταπιεσμένες γυναίκες της εποχής φαίνεται πως είδαν το όλο ζήτημα με κάπως πιο θετική ματιά, τουλάχιστον σε σχέση με τους συζύγους τους. Αυτό τουλάχιστον αποδεικνύεται μέσα από τις σελίδες του διηγήματος του Κωνσταντίνου Λίχνου και τη στάση που υιοθετούν για το εν λόγω ζήτημα η Ευδοξία και ο Θανάσης, καθώς ο τελευταίος διαβάζει την εφημερίδα στην κουζίνα του σπιτιού τους και οι δυο τους σχολιάζουν τα τεκταινόμενα της πολιτικής επικαιρότητας.

 Ο Θανάσης, αλλά και ο κάθε τυπικός άντρας της εποχής του, δεν φαίνεται να αντιλαμβάνεται την λανθάνουσα καταπίεση που υφίσταται μία γυναίκα, επιφορτισμένη με τα πολλαπλά καθήκοντά της ως συζύγου, μητέρας και νοικοκυράς, σε συνδυασμό με την υποβάθμιση που η ελληνική κοινωνία της εποχής επιφυλάσσει στις γυναίκες. Σε αυτό ακριβώς το ζήτημα εστιάζει ο Λίχνος με το διήγημά του. Μέσω μιας «φωτογραφικής» θα λέγαμε αποτύπωσης μιας στιγμής από την καθημερινότητα του ζευγαριού, ο συγγραφέας αποσκοπεί στο να καταδείξει τα ήθη μιας ολόκληρης εποχής, συγκεκριμένα της δεκαετίας του 1980 στη χώρα μας.

Η Ευδοξία, μην βρίσκοντας απόκριση στις απεγνωσμένες εκκλήσεις της για συντροφικότητα και αγάπη μέσα στο πλαίσιο του έγγαμου βίου της, θα καταφύγει στην έσχατη λύση που διαθέτει μία γυναίκα η οποία προσπαθεί να ικανοποιήσει τις γενετήσιες ορμές της μέσα σε ένα ηθικό πλαίσιο αποδεκτό από συντηρητική κοινωνία της εποχής που καταδικάζει απερίφραστα τη γυναικεία σεξουαλικότητα. Η αναφορά στη θεία λειτουργία της Κυριακής, την οποία οφείλουν να παρακολουθούν όλες οι γυναίκες των καθώς πρέπει ηθών της εποχής, δεν μπορεί παρά να τονίζει την αντίθεση ανάμεσα στην ψυχολογία της γυναίκας, που λαχταρά τη σεξουαλική και συναισθηματική της ελευθερία  και στα συντηρητικά ήθη της εποχής.

 

Ξενοφών Α. Μπρουντζάκης, Το καλοκαίρι του μεγάλου καύσωνα, εκδ. Καστανιώτη

 

 

                Ο Ξενοφών Μπρουντζάκης, γεννημένος στην Τήνο το 1959 έχει συγγράψει ως τώρα επτά μυθιστορήματα και μία ποιητική συλλογή, ενώ αρθρογραφεί τακτικά σε λογοτεχνικά περιοδικά ή εφημερίδες, όπως και στην εφημερίδα Το ποντίκι. Το νέο του πόνημα είναι ένα μυθιστόρημα κατά βάση πολιτικού περιεχομένου και σχολιασμού που ανατρέχει περιστασιακά με λογοτεχνικό τρόπο κάποιες φάσεις στην ιστορία της Ελλάδας από τις αρχές του εικοστού αιώνα μέχρι και τα τέλη του εικοστού αιώνα.

            Ο συγγραφέας επιλέγει να τοποθετήσει πέντε σημαίνοντες μυθιστορηματικούς χαρακτήρες στην Αθήνα κατά το καλοκαίρι του μεγάλου καύσωνα, το 1987. Χωρίζει δε το βιβλίο του σε δύο μέρη: στα γεγονότα προ του μεγάλου καύσωνα και σε εκείνα που έλαβαν χώρα μετά από αυτόν.

 

«Το καλά και με προσοχή οργανωμένο πολιτιστικό τμήμα του κόμματος λειτουργούσε ταυτόχρονα ως ένα άτυπο καλλιτεχνικό γραφείο που είχε ως βασικό του μέλημα να «διεισδύσει στον πολιτισμό». Άψογη οργάνωση, σιδερένια πειθαρχία, πίστη και αφοσίωση στον ανώτερο σκοπό να γίνει η τέχνη κτήμα του λαού. Μια καλά συγκροτημένη ομάδα από πιονέρους του πολιτισμού είχε τεθεί στην υπηρεσία της ανάδειξής του μέσα από το κόμμα, που φρόντιζε για τη σωστή προβολή των διάφορων τάσεων που υπηρετούν το λαϊκό κίνημα. Το κόμμα ήταν σοβαρή επιχείρηση, και ο πολιτισμός, με προοδευτική εγγύηση, ένα κομβικής σημασίας ξεχωριστό brand name, που διαχειριζόταν την πολιτισμική ώσμωση έτσι ώστε να προβάλλονται έργα ιδεολογικά ψυχωφελή  και ως αντιστάθμισμα στη μαζική κουλτούρα του καπιταλισμού. Η λέξη κλειδί ήταν η  «ποιότητα». Μια μετοχή που επενδύθηκε εμπνευσμένα στην ιδέα του «έντεχνου τραγουδιού».

 

Οι πέντε άντρες πρωταγωνιστές του βιβλίου είναι όλοι τους άνθρωποι των γραμμάτων. Πρόκειται για τον Λεωνίδα Τόπακα, Έλληνα καθηγητή πανεπιστημίου στη Γερμανία στον οποίο ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε προτείνει κάποτε να αναλάβει ένα υπουργείο στην κυβέρνησή του. Είναι ένας αστός αριστεριστής. Αριστερών πεποιθήσεων, και πιο συγκεκριμένα τροτσκιστής, είναι και ο Διονύσης Παλαιολόγου, νομικός- κοινωνιολόγος που ασχολείται με τις πολιτικές επιστήμες και την τρομοκρατία. Δημοσιογράφος είναι ο Οδυσσέας Καμπανός, ενώ ο φίλος του Νικόλας Κανελίδης είναι ποιητής και τυπογράφος. Το καρέ των πέντε συμπληρώνει ο μουσικολόγος, γυναικάς και αγωνιστής του Πολυτεχνείου Στάθης Τσαγκαράτος.

Οι τέσσερις από αυτούς-πλην του Λεωνίδα που μένει στη Γερμανία- συναντιούνται τακτικά στα καφέ και τα μπαρ της Αθήνας της δεκαετίας του ’80 , ενώ στη συντροφιά τους προστίθεται κάθε καλοκαίρι και ο Λεωνίδας. Έτσι συμβαίνει και το 1987, το καλοκαίρι του μεγάλου καύσωνα, στην εποχή  της διακυβέρνησης στην Ελλάδα του Ανδρέα Παπανδρέου, μία δεκαετία πλούσια σε γεγονότα. Εκείνο το καλοκαίρι, όμως, κάτι θα αλλάξει στις ζωές των πέντε ανδρών… Αυτή η φορά που ο καθηγητής Λεωνίδας θα επισκεφθεί τους τέσσερις φίλους του δεν θα αποδειχθεί ίδια με τις προηγούμενες…

Ο συγγραφέας επιλέγει την τεχνική της αναδρομής προκειμένου να χτίσει προσεκτικά την πλήρη τοιχογραφία και το παρελθόν καθενός από τους ήρωές του. Συνάμα, αδράττει κάθε ευκαιρία για να αναφερθεί σε κάποιο ιστορικό γεγονός και στην επίδραση που αυτό είχε στην ελληνική κοινωνία, όπως, για παράδειγμα, την τρομοκρατική επίθεση το 1980 στο Oktoberfest του Μονάχου, τη δολοφονία του Άλντο Μόρο κ.α. Σπουδαίο ρόλο στις ζωές των πέντε ηρώων παίζουν, εκτός από τις οικογένειές τους, και πολλές γυναίκες.

Εν κατακλείδι πρόκειται για ένα κοινωνικο-πολιτικό μυθιστόρημα που έχει ως στόχο να σχολιάσει τα τεκταινόμενα της Μεταπολίτευσης, αλλά και να αποκαθηλώσει μύθους και πρόσωπα.