Ένα εγκυκλοπαιδικό λεξικό για τη μουσική συνολικά ως τέχνη αποτελεί ο τέταρτος τόμος με τίτλο «Απόλλων VS Φάουστ, Ο Μίτος της Μνήμης» και υπότιτλο «Ο Δρόμος της Μουσικής» του δημοσιογράφου και συγγραφέα Γιώργου Σκαρβελάκη από τον Κρήτη.
Ο τίτλος του έργου, Απόλλων VS Φάουστ, έλκει την έμπνευσή του, σύμφωνα με τον συγγραφέα, από την αιώνια έριδα μεταξύ του αρχαιοελληνικού θεού Απόλλωνα και του ήρωα ενός γερμανικού θρύλου, του Φάουστ που ο Γκαίτε κατέστησε παγκοσμίως γνωστό με το έργο του. Αρχαίες επιβιώσεις, λαϊκή μυθολογία των γερμανικών λαών, χριστιανισμός, αρχαιοελληνική φιλοσοφία και δημοκρατία, αναγέννηση και ευρωπαϊκός διαφωτισμός, όλα αυτά είναι τα στοιχεία που συνθέτουν σήμερα την Ευρώπη μας και αποτελούν τους πυλώνες που τη στηρίζουν, πυλώνες οι οποίοι συχνά περιλαμβάνουν και έννοιες διαμετρικά αντίθετες μεταξύ τους, χωρίς αυτό να σημαίνει, βέβαια, ότι δεν αλληλοσυμπληρώνονται κιόλας.
Στην τετραλογία που ο Γιώργος Σκαρβελάκης συγγράφει για τον ανθρώπινο πνεύμα ο πρώτος τόμος αφορά την Ιστορία και την Ιστοριογραφία, ο δεύτερος τις Ελληνογερμανικές «Στιγμές» και ο τρίτος τιτλοφορείται «Η Πορεία του Πνεύματος». Ο τέταρτος τόμος είναι εξολοκλήρου αφιερωμένος στη Μούσα Ευτέρπη γιατί, όπως μας λέει ο ίδιος ο συγγραφέας στην αρχή του βιβλίου του:
«Η μουσική ως κατεξοχήν τέχνη που επηρεάζει και αφορά πλατύτερες λαϊκές μάζες, δεν ευφραίνει μόνο τις ψυχές, έπαιζε-και παίζει πάντα- καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση και των εθνικών ταυτοτήτων, παρά τη διάστασή της ως “οικουμενικής γλώσσας”».
Και πράγματι, δια του λόγου το αληθές, η τέχνη της Μούσα Ευτέρπης παραμένει, από την αρχαιότητα μέχρι και τις μέρες μας, η πιο εύληπτη και η πιο προσιτή για το ανθρώπινο πνεύμα: μπορεί κάποιος να μη διαβάζει βιβλία, ούτε φιλοσοφία, να μην έχει ιδέα από τέχνη, δεν υπάρχει περίπτωση, όμως, να μην χορεύει ή να μην ακούει κάποιο είδος μουσικής! Έτσι λοιπόν δικαιολογείται απόλυτα η απόφαση του Σκαρβελάκη να αφιερώσει εξολοκλήρου έναν τόμο στην τέχνη αυτή.
Το εγκυκλοπαιδικό λεξικό που δημιουργεί αποτελεί έναν πλήρες τόμο που εξετάζει όλες τις πλευρές της Μουσικής. Στην εισαγωγή ξεκινά ορίζοντας τη μουσική και αναφέροντας πολλές από τις διάσημες ρήσεις για τη μουσική μεγάλων προσωπικοτήτων, όπως ο Χέγκελ, ο Πλάτωνας, ο Γκαίτε, ο Αριστοτέλης και άλλοι.
Στη συνέχεια, ο συγγραφέας εξετάζει τη σχέση της μουσικής με την ελληνικής μυθολογία, την ποίηση, το δράμα, το έπος και τον χορό στην αρχαία Ελλάδα, διότι, ως γνωστόν, στην αρχαία ελληνική κοινωνία η μουσική αποτελούσε μία ενότητα τόσο με τον χορό, όσο και με τον λόγο. Παραθέτει, ακολούθως, τους διασημότερους εκπροσώπους της μουσικής, οι οποίοι ήταν συγχρόνως και ποιητές, όπως συνέβαινε τότε κατά κανόνα.
Σε επόμενο κεφάλαιο ασχολείται με τη μουσική του μεσαίωνα, το αμβροσιανό και το γρηγοριανό μέλος της καθολικής δυτικής εκκλησίας, τη γέννηση του πενταγράμμου και του συστήματος των κλιμάκων που ακολουθεί η δυτική λόγια μουσική, τους τροβαδούρους και τους κιθαριστές του μεσαίωνα, ενώ σε άλλο, εντελώς χωριστό κεφάλαιο, ασχολείται με τη μουσική στο Βυζάντιο.
Δεν παραλείπει, επίσης, να εξετάσει και τη φιλοσοφία της δυτικής μουσικής και να αναφερθεί σε κάθε μία από τις εποχές της χωριστά, αναφέροντας τους πιο γνωστούς εκπροσώπους κάθε εποχής, με δυο λόγια επιγραμματικά για τον κάθε συνθέτη. Οι εποχές που αναφέρονται στην περιοδολόγηση της μουσικής, και στο βιβλίο επομένως, κατά κανόνα είναι: αναγέννηση, μπαρόκ, κλασικισμός, ρομαντισμός και σύγχρονη εποχή. Παρακάτω ασχολείται με την όπερα, το λυρικό, δηλαδή, θέατρο, τους σημαντικότερους συνθέτες του συγκεκριμένου τομέα, τα σημαντικότερα έργα που έχουν γραφτεί εδώ, όπως και κάποιους διάσημους τραγουδιστές όπερας.
Κλείνοντας το κεφάλαιο για τη δυτική ευρωπαϊκή μουσική, ο συγγραφέας αναφέρει τους σημαντικότερους σολίστες του πιάνου, της κιθάρας και του βιολιού της δυτικής λόγιας μουσικής. Εν συνεχεία, καταπιάνεται με την ελληνική μουσική, και αυτό ακριβώς είναι και το μεγάλο ατού του πονήματός του: ότι συνδυάζει πληροφορίες τόσο για τη δυτική λόγια μουσική, όσο και για την ελληνική, παραδοσιακή και μη.
Ο υπόλοιπος τόμος ασχολείται με την ελληνική μουσική. Αναφέρονται αρχικά τα σημαντικότερα παραδοσιακά και δημοτικά τραγούδια και οι σημαντικότεροι καλλιτέχνες της παραδοσιακής μουσικής από όλες τα περιοχές της Ελλάδας.
Δεν παραλείπει, τέλος, ο συγγραφέας να αναφερθεί και στη τζαζ και τη ροκ μουσική, στο νέο κύμα, το ρεμπέτικο, το ελαφρολαϊκό, ακόμα και στο σύγχρονο λαϊκό, έτσι ώστε να μην αφήσει κανένα υποείδος της μουσικής απέξω. Και δεν διστάζει να συμπεριλάβει στις απαριθμήσεις των εκπορσώπων της σύγχρονης μουσικής και ονόματα σύγχρονων καλλιτεχνών, όπως εκείνο της Πέγκυ Ζήνα, για παράδειγμα, εν μέσω άλλων. Επίσης, ούτε το μπαλέτο και οι εκπρόσωποί του αφήνονται έξω από τις σελίδες του πλήρους αυτού τόμου για τη μουσική, αφού ο συγγραφέας δεν παραλείπει να αναφερθεί και στα σημαντικότερα μπαλέτα που γράφτηκαν ποτέ και στους πιο γνωστούς χορευτές τους.
Εν συνόλω, πρόκειται για μία πλήρη παρουσίαση της μουσικής σε μορφή εγκυκλοπαιδικού λεξικού σε μία σημαντική μελέτη, όπως προειπώθηκε, η οποία θα αποβεί εξαιρετικά χρήσιμη ως εργαλείο αναφοράς από μελετητές, αλλά και απλούς αναγνώστες ως λεξικό τόσο της δυτικής λόγιας, όσο και της ελληνικής μουσικής.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.