David Ucles, Η χερσόνησος με τα άδεια σπίτια, εκδ. Μεταίχμιο

 

Μία επική οικογενειακή και ιστορική σάγκα ενός πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα

 

            Η Ελλάδα και η Ισπανία έχουν ένα κοινό στην πρόσφατη ιστορία τους: τον ντροπιαστικό εμφύλιο πόλεμο του 20^ου αιώνα, έναν πόλεμο για τον οποίο κανείς δεν θέλει να μιλά, έναν πόλεμο για τον οποίο ελάχιστοι θέλουν να γράφουν και, όσοι από αυτούς το επιχειρούν, λίγοι είναι εκείνοι που καταφέρνουν να διατηρήσουν την αντικειμενικότητα των λεγομένων τους. Κι ενώ, λοιπόν, ο Ελληνικός Εμφύλιος έλαβες χώρα μεταξύ Αριστερών και Δεξιών μεταξύ 1944-1949, ο Ισπανικός Εμφύλιος συνέβη μεταξύ των ετών 1936-1939 και αυτός με αντιπάλους τους Κόκκινους-Δημοκρατικούς και τους Φασίστες-Φρανκικούς.

            Τα κοινά που παρουσιάζουν οι δύο αυτοί εμφύλιοι είναι η τάση αμφότερων των χωρών για να λησμονηθεί η μνήμη τους και να αποφεύγεται όποια αναφορά σε αυτούς- ακόμα και στα σχολικά βιβλία τόσο της Ισπανίας, όσο και της Ελλάδας, ο Εμφύλιος πόλεμος δεν αναφέρεται παρά ελάχιστα στα σχολικά ιστορικά βιβλία και πολλές φορές δεν διδάσκεται καν στα σχολεία.

            O David Ucles, όμως, πρωτοεμφανιζόμενος στον χώρο νεαρός συγγραφέας από την Ουβέδα της νότιας Ισπανίας, αποφασίζει να σπάσει τον «νόμο της σιωπής» γύρω από τον ισπανικό εμφύλιο με το ανατρεπτικό του βιβλίο με τίτλο «Η χερσόνησος με τα άδεια σπίτια». Το βιβλίο κρίνεται ανατρεπτικό τόσο από λογοτεχνικής, όσο και από ιστορικής απόψεως.

Από ιστορικής απόψεως, το βιβλίο αυτό είναι ένα επίτευγμα που απαίτησε δεκαεπτά ολόκληρα χρόνια έρευνας και συγγραφής. Ο Ucles παρατήρησε ότι κανένας γύρω του δεν ήθελε να μιλήσει για ένα θέμα όπως αυτό. Έτσι αποφάσισε να το κάνει ο ίδιος αφηγούμενος την ιστορία μιας οικογένειας και μιας ολόκληρης χώρας υπό διάλυση. Το βιβλίο δίνει έμφαση στις παραμελημένες, έως τώρα, ιστορίες των γυναικών του εμφυλίου, γυναικών που υπέστησαν κυριολεκτικά τα πάνδεινα κατά τη διάρκειά του και κανένας δεν βρέθηκε ως τώρα να τα αφηγηθεί με τόσο ωμά ρεαλιστικό τρόπο-οι περιγραφές ορισμένων σκηνών πραγματικά σοκάρουν τον αναγνώστη με την ωμή ειλικρίνεια του παντογνώστη αφηγητή.

Και ο παντογνώστης αφηγητής μας φέρνει στο δεύτερο φοβερό επίτευγμα του Ucles, εκείνο της λογοτεχνίας. Ο  Ucles δεν καταθέτει απλώς ένα ιστορικό αφήγημα αληθινών γεγονότων συνδυασμένων φυσικά με μυθοπλασία στο πλαίσιο ενός απλού ιστορικού μυθιστορήματος. Αντίθετα, παρεμβαίνει συχνά στην αφήγηση και ο ίδιος, απευθυνόμενος στον αναγνώστη-αλλά και στους πρωταγωνιστές του μυθιστορήματός του καμιά φορά- και υιοθετεί επίσης και ορισμένες αξιοπερίεργες τεχνικές αφήγησης, οι οποίες καθιστούν το βιβλίο του πολύ ιδιαίτερο και πρωτότυπο.

Όσον αφορά δε, το στυλ της αφήγησης, οι περισσότεροι που το διάβασαν μίλησαν για μαγικό ρεαλισμό, το οποίο σαφώς και αληθεύει ως έναν βαθμό. Εγώ, όμως, θα έλεγα ότι ο Ucles κάνει κάτι πραγματικά μοναδικό, έναν πολύ επιτυχημένο συνδυασμό ωμού ρεαλισμού με σουρεαλισμό στην αφήγησή του, το, οποίο δεν έχω συναντήσει άλλη φορά σε βιβλίο, τόσο ωραία δουλεμένο τουλάχιστον.

Ο τόπος που συμβαίνουν όλα αυτά είναι ένα χωριό της Ανδαλουσίας, η Χάντουλα, ένα φανταστικό χωριό που έχει, πάντως, το αντίστοιχό του στην πραγματικότητα-το χωριό Κεσάδα των προγόνων του-. Τόσο η Χάντουλα, όσο και ο βασικός πρωταγωνιστής ο οικογενειάρχης Οδίστο συμβολίζουν και εκπροσωπούν όλους τους βασανισμένους ανθρώπους και τόπους που γνώρισαν τη βία στον ισπανικό εμφύλιο. Ο συγγραφέας δεν παραλείπει κανένα μεγάλο γεγονός του πολέμου από την αφήγησή του, από τον βομβαρδισμό της Γκερνίκα μέχρι τις σφαγές στη Μάλαγα, στη Μαδρίτη, το μεγάλο προσφυγικό κύμα από τη Βαρκελώνη και πολλά άλλα.

Το βιβλίο δεν διαβάζεται εύκολα -είναι πολύ ογκώδες και απευθύνεται σαφώς σε πεπειραμένους αναγνώστες, τους οποίους, όμως, οπωσδήποτε θα αποζημιώσει με τη μαγεία της πένας του ο Ucles. Άλλωστε δεν μπορεί να είναι τυχαίο το γεγονός ότι σημείωσε τεράστια εκδοτική επιτυχία τόσο στην Ισπανία, όσο  και σε άλλες χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, και μεταφράστηκε ήδη σε πάνω από 20 γλώσσες, ενώ ετοιμάζεται και η μεταφορά του στον κινηματογράφο.

Πάνος Δημάκης, Χίλιες και δύο λέξεις, εκδ. Διόπτρα

 

            Το χρώμα έδωσε το όνομά του στο πορτοκάλι ή το φρούτο στο χρώμα; Το βυσσινί έδωσε το όνομά του στο φρούτο; Πώς έλεγαν το κουνάβι στα αρχαία; Η λέξη χρήμα έχει σχέση με το χρησιμοποιώ; Τι σημαίνει υεί; Υπάρχει και ύπαρ εκτός από το γνωστό σε όλους μας ήπαρ; Έχει άραγε η λέξη βάρος σχέση με το ρήμα βαριέμαι; Και, τελικά, το πράσο ήταν αυτό που έδωσε στο χρώμα πράσινο το όνομά του; Είναι αλήθεια ότι γνωστά «ελληνικά» ονόματα όπως Ιωάννης, Παύλος, Μανώλης και Μιχάλης είναι, εν τέλει, εβραϊκής προελεύσεως;

            Σε αυτές τις ερωτήσεις και άλλες πολλές απαντά ο δεύτερος τόμος της σειράς του Πάνου Δημάκη σχετικά με την ελληνική γλώσσα, τις λέξεις, την προέλευση και τη σημασία τους. Μετά από το πρώτο βιβλίο με τίτλο «Χίλιες και μία λέξεις», το οποίο κυκλοφόρησε πριν από έναν χρόνο περίπου, ο γνωστός συγγραφέας και μυθιστοριογράφος Πάνος Δημάκης, δημιουργός του πολύ επιτυχημένου βιβλίου «Δεκαεπτά κλωστές», το οποίο μεταφέρθηκε με επίσης μεγάλη επιτυχία στην τηλεόραση, συγγράφει τώρα της συνέχειας του πολυδιάστατου αυτού βιβλίου, ενός βιβλίου που εντάσσεται στην κατηγορία των βιβλίων γενικών γνώσεων.

Στον πρώτο τόμο με τίτλο «Χίλιες και μία λέξεις» ο Δημάκης είχε αφιερώσει από ένα κεφάλαιο σε γνωστά ρήματα της ελληνικής γλώσσας και στα παράγωγά τους. Εδώ ακολουθεί μία κάπως διαφορετική θεματική και αφιερώνει από ένα κεφάλαιο σε πιο γενικές κατηγορίες σχετικά με τις λέξεις, ομαδοποιώντας τις ανά θέμα: χρώματα, αθλήματα, κατοικίδια, σεξ-αγάπη, θρησκεία, χρήμα, ονόματα, καιρός, φρούτα, γάμος,  λαχανικά, σώμα, ουρανός, ποδόσφαιρο, ύπνος και μέγεθος.

Εκτός από τη γλωσσολογία και τη μελέτη της ελληνικής γλώσσας, η αφήγησή του διανθίζεται με πολλά στοιχεία από την Ιστορία, τη Μυθολογία, την ποπ κουλτούρα, τα ελληνικά ήθη και πολλά άλλα. Και, όπως και στον προηγούμενο τόμο της σειράς, επιλέγει να τελειώσει το κάθε κεφάλαιο με την κατάθεση μιας διάσημης ρήσης, σχετικής με το θέμα του εκάστοτε κεφαλαίου. Συν τοις άλλοις, η αφήγησή του είναι ολόφρεσκια και γεμάτη χιούμορ, κάνοντάς μας να ξεχάσουμε ότι διαβάζουμε ένα βιβλίο γενικών εγκυκλοπαιδικών γνώσεων.

Το μόνο σίγουρο είναι ότι έτσι θα αγαπήσουμε περισσότερο τη γλώσσα μας και, κυρίως, θα τη γνωρίσουμε καλύτερα. Πόσο πράγματα που λέμε καθημερινά, άραγε, τα λέμε χωρίς να γνωρίζουμε τι ακριβώς εννοούμε και πόσες πολλές λέξεις προέρχονται εν τέλει, απευθείας από τα αρχαία ελληνικά, χωρίς εμείς να το γνωρίζουμε! Και πρόκειται για λέξεις και φράσεις καθημερινής χρήσης, λέξεις που χρησιμοποιούμε σχεδόν καθημερινά δίχως να συνειδητοποιούμε πόσο παλιές είναι ή πόσο στενά σχετίζονται με τα αρχαία ελληνικά.

Ένα βιβλίο, επομένως, με πρωταγωνιστές όχι ανθρώπινους ήρωες, αλλά με λέξεις, λέξεις που πραγματοποιούν ένα μαγικό ταξίδι μέσα στον χρόνο. Γιατί οι λέξεις και οι γλώσσες είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους μπορούμε να είμαστε περήφανοι ως έθνος! Σε αυτή τη γοητευτική περιήγηση, λοιπόν, «ξεναγός» μας είναι ο Πάνος Δημάκης, ένας άνθρωπος που έχει σπουδάσει αγγλική φιλολογία, είναι συγγραφέας και μιλάει οκτώ γλώσσες. Είναι, επομένως, κάτι παραπάνω από κατάλληλος προκειμένου να μας συστήσει αυτόν τον τόσο ξεχωριστό και ιδιαίτερο κόσμο των λέξεων, που αποκαλύπτει όλο τον πλούτο και την ομορφιά της ελληνικής γλώσσας!