Paul Cartledge, Θήβα, η ξεχασμένη πόλη της Ελλάδας, εκδ. Ψυχογιός

 

Οι γνώσεις μας για τον αρχαίο ελληνικό κόσμο, αλλά και η συντριπτική πλειοψηφία της βιβλιογραφίας που υπάρχει γι’ αυτόν, αφορούν συνήθως την κλασική Αθήνα και τη Σπάρτη, όπως και τη Μακεδονία του Φιλίππου Β΄ και του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Η Θήβα, η παραμελημένη και ξεχασμένη αυτή πόλη της αρχαίας Ελλάδας- όπως πολύ ορθά την αναφέρει το εξώφυλλο του παρόντος πονήματος του ιστορικού Πολ Κάρτλετζ- λάμπει, συνήθως δια της απουσίας της από τη βιβλιογραφία για τον αρχαίο ελληνικό κόσμο. Ακόμη και στα σχολικά βιβλία της Ιστορίας, ελάχιστα είναι όσα γράφονται για την πόλη αυτή, και  ελάχιστα, επομένως, γνωρίζουν και τα παιδιά μας για την πόλη αυτή, η οποία, παρ’ όλα αυτά,  είχε σπουδαία παρουσία στην ελληνική μυθολογία.

 

Πράγματι, ενώ η Θήβα ήταν πάντοτε στη σκιά της Αθήνας και της Σπάρτης-με μία σύντομη εξαίρεση κατά την περίοδο της θηβαϊκής ηγεμονίας από το 371-362 π.Χ.-εντούτοις είναι ο αδιαφιλονίκητος πρωταγωνιστής  της Ελληνικής Μυθολογίας. Η Θήβα ήταν η γενέτειρα του Κάδμου, του Οιδίποδα, αλλά και του ασυγκρίτως πιο διάσημου Ηρακλή. Ο Διόνυσος, η Αθηνά, ο Απόλλωνας, ο Ηρακλής, η Δήμητρα, αλλά και οι Κάβειροι της Σαμοθράκης ήταν μερικοί από τους θεούς που λατρεύονταν εκεί.

 

Η Θήβα, όμως, έμεινε στην ιστορία κυρίως για την περίφημη φάλαγγα, αλλά και για τον «Ιερό Λόχο» της. Στην πόλη αυτή, όταν κρατήθηκε όμηρος ο Φίλιππος Β΄ έμαθε όλα τα μυστικά προκειμένου να συγκροτήσει αργότερα στη μακεδονική επικράτειά του την εξίσου διάσημη μακεδονική φάλαγγα, η οποία και διέπρεψε κατά τους κατακτητικούς πολέμους των Ελλήνων στη Μικρά Ασία. Η Θήβα, όμως, ήταν επίσης εκείνη που στιγματίστηκε εξαιτίας του «μηδισμού» των κατοίκων της κατά τη διάρκεια των περσικών πολέμων. 

 

Σε ό,τι αφορά τα γράμματα, το όνομα του ποιητή Ησίοδου, αλλά και εκείνο του μεταγενέστερου Πίνδαρου, συνδέεται συνήθως με την ιστορία μιας πόλης που είχε αδυσώπητη έχθρα με την Αθήνα.

 

Την ιστορία αυτής ακριβώς της «άγνωστης» πόλης της αρχαίας Ελλάδας επιχειρεί να μας αφηγηθεί στο βιβλίο του ο διαπρεπής ιστορικός της ελληνικής αρχαιότητας, ο Βρετανός Πολ Κάρτλετζ, Καθηγητής το Τμήμα Κλασικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Κέιμπριτζ.

 

Ο Κάρτλετζ στηρίζεται σε αρχαιολογικά τεκμήρια, αλλά και στις φιλολογικές πηγές της αρχαιότητας, αποσπάσματα των οποίων παραθέτει συχνά στο σώμα του κειμένου του. Στο βιβλίο του εξετάζει την ιστορία της Θήβας από την προϊστορία, τότε που η μυθολογική της υπόσταση ήταν ισχυρότερη από την ιστορική, έως και τον 3^ο π.Χ. αιώνα. Την έκδοση συνοδεύει εκτενές χρονολόγιο, πολύτιμοι χάρτες, ευρετήριο, ευχαριστίες, κατάλογος πηγών, ένας κατατοπιστικός πρόλογος, αλλά και ένας επίλογος φόρος τιμής στον Πίτερ Μάγιερ.

Αγγελική Δαρλάση, Τότε που κρύψαμε έναν άγγελο, εκδ. Μεταίχμιο

 

Την Αγγελική Δαρλάση τη γνώρισα συγγραφικά πριν από αρκετά χρόνια μέσα από το πραγματικά πολύ ιδιαίτερο εφηβικό της μυθιστόρημα με τον τίτλο «Όταν έφυγαν τα αγάλματα». Έκτοτε, παρακολουθώ τη συγγραφική της πορεία, η οποία, ομολογουμένως, ποτέ μέχρι τώρα δεν με απογοήτευσε.

 

Το τρέχον έτος, οι εκδόσεις Μεταίχμιο επέλεξαν να επανεκδώσουν ένα μυθιστόρημά της, το οποίο είχε πρωτοεκδοθεί το 2009. Ο λόγος για το εφηβικό μυθιστόρημα «Τότε που κρύψαμε έναν άγγελο». Πρόκειται για μία πολύ τρυφερή ιστορία, γραμμένη στο κλίμα του «μαγικού ρεαλισμού», η οποία στέλνει τα μηνύματα της ανθρωπιάς, της ελπίδας, της αγάπης και της αισιοδοξίας. Τα ουμανιστικά και αντιπολεμικά μηνύματα, βέβαια, εμπεριέχονται σε όλα τα βιβλία της Δαρλάση, η οποία εκτός από τη συγγραφή και τα παιδιά, δείχνει πάντοτε να αγαπά και τη φύση, το περιβάλλον, τα ζώα αλλά και τους ίδιους τους ανθρώπους.

 

Τί θα κάνατε άραγε εσείς αν ένα ωραίο πρωί βρίσκατε έναν άγγελο με τσακισμένα φτερά παραπεταμένο στην αυλή σας; Αν ήσασταν ενήλικας, η πρώτη σας σκέψη πιθανότατα θα ήταν ότι δεν θα επρόκειτο, φυσικά, για πραγματικό άγγελο, αφού άγγελοι δεν υπάρχουν. Αν ήσασταν, όμως, παιδί, δεν θα δυσκολευόσασταν να πιστέψετε ότι, στ’ αλήθεια, ο άγγελος αυτός έπεσε πράγματι από τον ουρανό και το μόνο που θέλει στα σίγουρα,είναι να γυρίσει εκεί όπου ανήκει. Αυτή τη σκέψη έκαναν και τα τρία παιδιά-πρωταγωνιστές της ιστορίας, ο Τότο, ο Σέργιος και η Ραλλού, τα παιδιά τα οποία ανακαλύπτουν τυχαία τον άγγελο μία βροχερή μέρα. Έκτοτε ξεκινά η περιπέτειά τους, να κρύψουν και να προστατέψουν τον άγγελο και κατόπιν να μαζέψουν χρήματα για να μπορέσουν να τον στείλουν πίσω στον ουρανό.

 

Το βιβλίο ακροβατεί μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας, μεταξύ παραμυθιού και αλήθειας. Πότε η φαντασία και το παραμυθιακό στοιχείο έχουν τον πρώτο λόγο, όπως οι παιδικές συνήθειες και οι σκέψεις των ενηλίκων του βιβλίου, τα τέσσερα χωριά στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα στα οποία διαδραματίζεται η υπόθεση, καθώς και ένα πολύ ιδιαίτερο τσίρκο, και πότε η στυγνή πραγματικότητα, όπως η φτώχεια, ο πόλεμος, η ξηρασία, η κακοποίηση των παιδιών, η λειψυδρία και η κλιματική αλλαγή. Ο χρόνος δεν προσδιορίζεται, αλλά οι περισσότεροι αναγνώστες θα υποθέσουν ότι το μυθιστόρημα θα μπορούσε να διαδραματίζεται στο σχετικά κοντινό μέλλον, σε έναν κόσμο ελαφρά πιο δυστοπικό από τον σημερινό.

 

Η Δαρλάση καταφέρνει να διατηρεί αμείωτο το ενδιαφέρουν των αναγνωστών μέσω μιας καλοστημένης δράσης και δημιουργεί διαρκώς ερωτήματα στον νου τους σχετικά με την ταυτότητα του μυστηριώδους «πλάσματος» που έπεσε ξαφνικά από τον ουρανό. Τα πράγματα, όμως, δεν είναι όπως φαίνονται και γρήγορα οι εξελίξεις θα πάρουν μια απρόσμενη τροπή…

Ken Follett, Τα όπλα του φωτός, εκδ. Bell

 

Όλοι όσοι αγαπούν την ευρωπαϊκή ιστορία και το ιστορικό μυθιστόρημα ως ανάγνωσμα, θα συγκαταλέγουν  σίγουρα και τον Βρετανό Ken Follett ανάμεσα στους αγαπημένους του συγγραφείς. Και πώς θα μπορούσε, άλλωστε,  να είναι διαφορετικά όταν ο εν λόγω συγγραφέας έχει συγγράψει ήδη πέντε ογκώδη και εξαιρετικά συναρπαστικά ιστορικά μυθιστορήματα τα οποία παρουσιάζουν την ιστορία της Αγγλίας, αλλά και της υπόλοιπης Ευρώπης πολλές φορές,  από το έτος 1000 και εξής μέχρι και το 1815;

 

Η πενταλογία του Κίνγκσμπριτζ ξεκινά με το περίφημο «Οι στυλοβάτες της γης», το οποίο διαδραματίζεται στην Αγγλία του 12^ου αιώνα και μας αφηγείται την ιστορία ανέγερσης του καθεδρικού ναού στο Κίνγκσμπριτζ. Το επόμενο βιβλίο της σειράς με τίτλο «Ένας κόσμος χωρίς τέλος» είναι εξίσου συναρπαστικό και αφηγείται την ιστορία της Αγγλίας του 14^ου αιώνα. Το «Ένας στύλος φωτιάς», αντίστοιχα μας μεταφέρει στον αγγλικό κόσμο του 16^ου αιώνα, στην αυγή των Νεότερων Χρόνων, ενώ το «Και εγένετο εσπέρα και εγένετο πρωί» εκτελεί ένα χρονικό άλμα προς τα πίσω, στον Μεσαίωνα, και μας μεταφέρει στην Αγγλία του 10^ου αιώνα και της εποχής των Βίκινγκ.

 

Το νέο πόνημα του Follett με τίτλο «Τα όπλα του φωτός» εκτυλίσσεται στην εποχή του Διαφωτισμού, της Γαλλικής επανάστασης, των Ναπολεόντειων πολέμων, αλλά  και της Βιομηχανικής επανάστασης, πιο συγκεκριμένα, ανάμεσα στα έτη 1792-1815. Η εποχή αυτή σηματοδοτεί τις μεγάλες αλλαγές οι οποίες θα κάνουν τα κατάλοιπα του μεσαιωνικού κόσμου, τη φεουδαρχία, την απόλυτη μοναρχία και τις αναχρονιστικές απόψεις να καταρρεύσουν οριστικά και να αντικατασταθούν από όψεις του σύγχρονου τρόπου ζωής όπως αυτός μας είναι σήμερα οικείος. Για να γίνει, όμως, αυτό έπρεπε οι άνθρωποι να παλέψουν με το σκοτάδι. Εξού, επομένως, και ο τίτλος του πονήματος «Τα όπλα του φωτός». Εξάλλου, οι ήρωες-πρωταγωνιστές του Follett πάντοτε αναμετρώνται στα βιβλία του με τις δυνάμεις του κακού. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι «καλοί» ήρωες του Follett αντιπροσωπεύουν τη δημοκρατία και την πρόοδο. Αυτοί είναι η χήρα Σαλ Κλίδερόου με τον γιο της τον Κιτ, αλλά και ο Σπέιντ και ο Έιμος, ιδιοκτήτες υφαντουργείων που επιδεικνύουν καλοσύνη προς τους εργάτες τους, όπως και ο Ρίτζερ Ρίντικ, ένας καλόψυχος ευγενής. Οι « κακοί», από την άλλη, όπως ο αδελφός του Ρότζερ, ο Γουίλ και ο άσπλαχνος βιοτέχνης-βιομήχανος Χόρνμπιμ, εκπροσωπούν τις συντηρητικές δυνάμεις και την οπισθοδρόμηση. Κοντά σε αυτούς υπάρχουν και πολλοί άλλοι μέσα στο περίτεχνα αυτό στημένο μυθιστόρημα.

 

Σε αυτή την ταραγμένη Αγγλία του απόηχου της Γαλλικής Επανάστασης, της ταραχής από την σταδιακή εισαγωγή μηχανών στον τομέα της υφαντουργίας και της προέλασης του Μεγάλου Ναπολέοντα στην Ευρώπη, τοποθετεί ο Follett τη δράση των ηρώων του σε αυτό το έξοχο μυθιστόρημα, το οποίο απεικονίζει εξαιρετικά παραστατικά τις συνθήκες ζωής των εργατών στην Αγγλία της Βιομηχανικής Επανάστασης.

 

Για άλλη μία φορά, με εμπεριστατωμένη έρευνα, ο Follett δεν μας απογοητεύει και δημιουργεί ένα ιστορικό μυθιστορηματικό ανάγνωσμα το οποίο διαβάζεται απνευστί και στέκεται πάντοτε επάξια ανάμεσα στις αναγνωστικές επιλογές μας, ιδίων όσων από εμάς λατρεύουν την ευρωπαϊκή Ιστορία. Να σημειώσουμε, τέλος, ότι κάθε ένα από τα βιβλία της σειράς έχει εντελώς διαφορετική υπόθεση και μπορεί να διαβαστεί εντελώς ανεξάρτητα από τα υπόλοιπα της σειράς. Το ίδιο ισχύει και για την έτερη εξαιρετική τριλογία του συγγραφέα, με τίτλο «Αιώνας» η οποία εξετάζει τα έτη από τα τέλη του 19^ου αιώνα μέχρι και την εποχή του Ψυχρού πολέμου.

 

Iain Mac Gregor, Ο φάρος του Στάλινγκραντ, εκδ. Διόπτρα

 

Μία ακόμη πολύτιμη συμβολή στη βιβλιογραφία για την εν λόγω μάχη

 

Η μάχη του Στάλινγκραντ, η οποία διήρκεσε από τον Σεπτέμβρη του 1942 μέχρι και τις αρχές Φλεβάρη του 1943 στο Ανατολικό Μέτωπο στο πλαίσιο του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου θεωρείται, και δικαίως, μία από τις σημαντικότερες, αν όχι η σημαντικότερη, ολόκληρου του πολέμου. Εξάλλου, σήμερα είναι πλέον γνωστό ότι η Σοβιετική Ρωσία ήταν εκείνη που σήκωσε το μεγαλύτερο βάρος της ανάσχεσης του χιτλερικού επεκτατισμού και εκείνη που πλήρωσε τον μεγαλύτερο φόρο αίματος-27.000. 000 περίπου νεκροί. Η μάχη του Στάλινγκραντ, επομένως, ήταν η κρισιμότερη που δόθηκε στο Ανατολικό Μέτωπο, και εκείνη που σήμανε την «αρχή του τέλους» για τον Άξονα.

 

Η βιβλιογραφία σχετικά με το Στάλινγκραντ είναι, φυσικά, τεράστια και κανένας δεν το αρνείται. Όμως, το λιθαράκι που προσθέτει ο εδώ και τριάντα συναπτά έτη επιμελητής και εκδότης επιστημονικών έργων και συνεργάτης καταξιωμένων ιστορικών δεν είναι διόλου αμελητέο, εφόσον ο συγγραφέας καταγράφει μαρτυρίες αυτόπτων μαρτύρων της επικής μάχης, με τρόπο όμως μυθιστορηματικό και καθηλωτικό για τον αναγνώστη.

 

Πράγματι, πρόκειται για μία καρέ-καρέ αφήγηση των γεγονότων που διαβάζεται κυριολεκτικά απνευστί και θα προκαλέσει δυνατά αισθήματα στους αναγνώστες της. Ο συγγραφέας αρχικά παραθέτει αρχικά ένα χρήσιμο χρονολόγιο, αλλά και έναν εξαιρετικά χρήσιμο κατάλογο προσώπων- πρωταγωνιστών της  μάχης, τόσο των Σοβιετικών, όσο και των Γερμανών.

 

Εν συνεχεία, ο πρόλογός του ξεκινά από τις μνήμες της σημερινής εποχής: πώς είναι σήμερα το Βόλγκογκραντ- πρώην Στάλινγκραντ; Ποια μνημεία του πολέμου διατηρούνται μέχρι σήμερα; Τι είδους εορτασμοί γίνονται κάθε χρόνο και ποιοι είναι οι επιζώντες;

 

Το κτίριο Πάβλοφ, ο αποκαλούμενος Φάρος του Στάλινγκραντ, το κτίριο που έγινε σύμβολο της αντίστασης και μύθος, υπάρχει ακόμη. Και ο Ίαν Μακ Γκρέγκορ μας αφηγείται-και- τη δική του ιστορία στο παρόν πόνημα. Την ιστορία του αρχικού θριάμβου των Γερμανών, του πως μετατράπηκε ο θρίαμβος αυτός σε ψυχορράγημα, αλλά και της τελική νίκης των Ρώσων και της πανωλεθρίας των Γερμανών.

 

Οι άτυχοι Γερμανοί αξιωματικοί- ο Ρόσκε και ο Πάουλους έπεσαν θύματα της αλαζονείας του Φύρερ τους. Διότι όσο ο Χίτλερ έπαιρνε λανθασμένες αποφάσεις στον πόλεμο αυτόν, τόσο ο αντίπαλός του, ο Στάλιν, μάθαινε από τα λάθη του και βελτίωνε τις αποδόσεις του Κόκκινου στρατού.

 

Η ιστορία του Στάλινγκραντ είναι μία ιστορία ηρωισμού, μια ιστορία θριάμβου και αυτοθυσίας. Είναι όμως, συνάμα και μία τραγωδία. Τόσο για τους νικητές Ρώσους, όσο και για τους Γερμανούς. Διότι και οι δύο λαοί έχασαν στη μάχη αυτή 1,5 - 2 εκατομμύρια περίπου ψυχές. Η ιστορία του Στάλινγκραντ, επομένως, είναι μία ιστορία που οφείλουμε να τη λέμε και να τη γράφουμε, έτσι ώστε να μην επαναληφθεί.  Και το βιβλίο του Ίαν Μακ Γκρέγκορ είναι ένας πολύ καλός τρόπος για να τη γνωρίσουμε από πρώτο χέρι.