Delphine Minoui, Το αλφάβητο της σιωπής, εκδ. Μίνωας, 2024

 

 

Ένα βιβλίο αφιερωμένο στους καθηγητές όλου του κόσμου, στους φρουρούς της γνώσης ακόμη και στο πιο βαθύ σκοτάδι…

Η Γαλλίδα δημοσιογράφος και συγγραφέας Ντελφίν Μινουί αφιερώνει «Το αλφάβητο της σιωπής» στους δασκάλους του κόσμου, σε όλους αυτούς που υποφέρουν υπό στυγνά, αυταρχικά και τυραννικά καθεστώτα που καταστρατηγούν την ελευθερία πνεύματος και επιβάλλουν λογοκρισία. Ως λογοτέχνης, καθηγήτρια, αλλά και ως αναγνώστρια οφείλω να ομολογήσω, επομένως, ότι το εν λόγω βιβλίο με συγκίνησε βαθύτατα και πολύ περισσότερο από άλλα που διάβασα τη φετινή αναγνωστική χρονιά. Το ίδιο είχε συμβεί και με το έτερο βιβλίο της συγγραφέως «Συλλέκτες βιβλίων στην Νταράγια». Αναντίρρητα, λοιπόν, καταλήγω στο εύλογο συμπέρασμα ότι η Μινουί όχι μόνο διαθέτει το χάρισμα του λόγου και της ωραίας γραφής, αλλά, επιπροσθέτως, επιλέγει κάθε φορά και ένα συγκλονιστικό και εξαιρετικά ενδιαφέρον θέμα για να γράψει και να ασχοληθεί με αυτό. Διότι, πραγματικά, τι θα ήταν ένα βιβλίο αν δεν είχε ενδιαφέρουσα θεματική, όσο καλά και να χειρίζεται τον λόγο ο συγγραφέας;

Στην προκειμένη περίπτωση, επομένως, το θέμα είναι το στυγνό καθεστώς Ερντογάν της γείτονας χώρας και οι διώξεις που αυτό ασκεί στους αντιφρονούντες. Πρωταγωνιστές εδώ είναι δύο καθηγητές πανεπιστημίου, ο Γκιοκτάι, καθηγητής οθωμανικής ιστορίας και η σύζυγός του Αϊλά, καθηγήτρια Γαλλικών και Γαλλικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο του Βοσπόρου στην Κωνσταντινούπολη. Είναι γνωστό ότι οι άνθρωποι του πνεύματος είναι αυτοί που υποφέρουν κυρίως υπό τέτοια αυταρχικά καθεστώτα σαν εκείνα  του Ερντογάν, του Πούτιν, του Κιμ Γιονγκ Ουν κ.α. Η συγγραφέας, επομένως, διαλέγει τους κατάλληλους πρωταγωνιστές προκειμένου να καταγγείλει τις αδικίες του καθεστώτος και να υψώσει τη δική της φωνή ενάντια σε όσους καταστρατηγούν την ελευθερία των ανθρώπων.

Ο Γκιοκτάι και η Αϊλά έχουν ένα μικρό κοριτσάκι και ζουν ευτυχισμένοι στην αγαπημένη τους πόλη, την Κωνσταντινούπολη, μέχρι το καθεστώς του Ερντογάν να τους βάλει στο στόχαστρο. Αιτία δεν είναι κάποια άμεση αντικυβερνητική ενέργεια του ζευγαριού, αλλά μία απλή υπογραφή του Γκιοκτάι σε ένα κείμενο διαμαρτυρίας για την ειρήνη. Ο Γκιοκτάι δεν περίμενε ποτέ ότι μία απλή υπογραφή θα τον έστελνε στη φυλακή και θα κατέστρεφε την μέχρι τότε στρωμένη ζωή της Αϊλά και της κόρης τους Ντελίμ.

Η Αϊλά, μετά από τη σύλληψη του άντρα της, θα περάσει από όλες τις φάσεις: από την απόλυτη απογοήτευση και παραίτηση, μέχρι την ελπίδα και την αντίσταση. Θα τα πράξει όλα, αναμένοντας να λάμψει η πληγωμένη δικαιοσύνη της χώρας , να αποφυλακιστεί ο Γκιοκτάι και να επιστρέψει επιτέλους στο σπιτικό τους.

Ένα πραγματικά εξαιρετικό βιβλίο, ένας ύμνος στην ελευθερία του πνεύματος και στη σιωπή των αδικημένων και, επιπλέον, ένα πολύ καλό μάθημα προκειμένου να διαπιστώσουν τι ακριβώς σημαίνει να ζει κανείς υπό ένα αυταρχικό καθεστώς, όλοι όσοι παραπονιούνται και γκρινιάζουν διαρκώς ότι εδώ στην Ελλάδα δεν έχουμε δημοκρατία…

James West Davidson, Μικρή ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών, εκδ. Πατάκη

 

 

Μπορούμε, άραγε να συμπυκνώσουμε την ιστορία μίας τόσο μεγάλης χώρας σε ένα τόσο μικρό βιβλίο; Και μάλιστα με αρκετά επιτυχημένο τρόπο; Η απάντηση είναι καταφατική στην περίπτωση της «Μικρής ιστορίας των Ηνωμένων Πολιτειών» του ειδικευμένου στην αμερικανική ιστορία συγγραφέα James West Davidson την οποία μεταφράζει πολύ επιτυχημένα ο  Ανδρέας Παππάς.

 

Όλα τα βιβλία που γράφονται ως «μικρές ιστορίες» είναι πάντοτε κατάλληλα προκειμένου να μάθει κάποιος την ιστορία ενός θέματος σε περιληπτική και όχι ιδιαίτερα λεπτομερή απόδοση. Τέτοιου είδους βιβλία προτείνονται συνήθως σε κάποιους που γνωρίζουν λίγα πράγματα για το συγκεκριμένο θέμα και θέλουν να αποκτήσουν μία γενική γνώση του εν λόγω αντικειμένου. Οπωσδήποτε δεν προτείνονται σε επιστήμονες και ειδικούς, διότι αναγκαστικά, λόγω μεγέθους, η συγγραφή δεν περιλαμβάνει πολλές λεπτομέρειες.

 

Η μικρή ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών ξεκινά, όπως αναμένει κανείς, ξεκινά με την άφιξη του Κολόμβου στον Νέο Κόσμο, αλλά ο συγγραφέας δεν παραλείπει να αναφέρει και κάποιες πληροφορίες σχετικά με το πως ήταν η ήπειρος πριν από την άφιξη των Ευρωπαίων. Η αλήθεια είναι, πάντως, πως οι ευρωπαϊκές ασθένειες αποδεκάτισαν το μεγαλύτερο μέρος των γηγενών κατοίκων της ηπείρου, εκείνων που ο Κολόμβος αποκάλεσε λανθασμένα ως «Ινδιάνους», ένα όνομα, όμως, το οποίο δεν αποχωρίστηκαν ποτέ έκτοτε. Και μπορεί μεν το σύνθημα των Ηνωμένων Πολιτειών να είναι σήμερα «E pluribus unum», δηλαδή «από τα πολλά ένα», την εποχή, όμως, που ο Κολόμβος αφίχθη στην Αμερική σίγουρα ίσχυε το ανάποδο: μία ήπειρος, πολλοί λαοί.

 

Ο συγγραφέας δεν προβαίνει σε μια απλή απαρίθμηση των γεγονότων της πολιτικής ιστορίας. Αντιθέτως, πολλές φορές επικεντρώνεται στην κοινωνική ιστορία της χώρας και στην ιστορία των ηθών της ή ακόμη και των γεγονότων της παγκόσμιας ιστορίας σε σχέση με τη χώρα αυτή, όπως γίνεται, για παράδειγμα, με τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους. Αυτό κάνει το βιβλίο ακόμη πιο ενδιαφέρον απ’ ότι θα ήταν μία «ξερή» απαρίθμηση των διαφορετικών Προέδρων των Ηνωμένων Πολιτειών και των πολιτικών γεγονότων που συνέβησαν κατά τη διάρκεια της θητείας τους. Από την άλλη, ο συγγραφέας δεν παραλείπει να αναφέρει τα ονόματα κάποιων συγκεκριμένων Προέδρων και τις δράσεις τους, για τους οποίους έχει, βέβαια, κάτι να πει. Καλύπτει, έτσι πεντακόσια ολόκληρα χρόνια ιστορίας και φτάνει μέχρι και την προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ και την πανδημία του κορωνοϊού. Υπογραμμίζει, επίσης,  το αναντίρρητο γεγονός ότι όλοι μας γράφουμε ιστορία με τις πράξεις μας κάθε μία δεδομένη στιγμή. Το ζήτημα είναι αν αυτές οι πράξεις μας επηρεάσουν και άλλους συνανθρώπους μας ή την κοινωνία γενικότερα, ή όχι.

 

Εν κατακλείδι, σε σαράντα σύντομα κεφάλαια, ο συγγραφέας καταφέρνει να ζωντανέψει όσες προσωπικότητες από την αμερικανική ιστορία θεωρεί σημαντικές και δεν διστάζει, ακόμη, να θέσει και εύλογα ερωτήματα σχετικά με την πορεία της χώρας σήμερα.

Κωνσταντίνος Μουσούλης, Το προφίλ της Αν-Μαρί, εκδ. Καστανιώτη, 2024

 

Η αυξανόμενη εξάρτησή μας από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός στις μέρες μας, καθώς και ένα φαινόμενο το οποίο αφορά ιδιαίτερα τους νέους. Και ενώ πολλά δυστοπικά μυθιστορήματα έχουν γραφτεί μέχρι τώρα που να αφηγούνται έναν κόσμο ελεγχόμενο από υπολογιστές, εντούτοις, ελάχιστα είναι τα μυθιστορήματα που έχουν γραφτεί, τουλάχιστον απευθείας στη γλώσσας μας, σχετικά με την εξάρτησή μας από αυτά και τον ολοένα και πιο αυξανόμενο ναρκισσισμό μας που σχετίζεται με αυτά και τις αναρτήσεις μας. Ο συγγραφέας Κωνσταντίνος Μουσούλης έρχεται να καλύψει το κενό γράφοντας ένα ψυχολογικό θρίλερ με τίτλο «Το προφίλ της Αν-Μαρί».

 

Πρόκειται για ένα εξαιρετικά καλογραμμένο και έξυπνο στη σύλληψή του βιβλίο το οποίο σε αρκετά σημεία θα μας προκαλέσει ανατριχίλα και θα μας κάνει, συγχρόνως, να στοχαστούμε αρκετά πάνω στη δική μας συμπεριφορά σχετικά με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τη σχέση εξάρτησής μας με αυτά.

 

Η νεαρή Αν-Μαρί, κόρη μιας Ελληνίδος και ενός Ιταλού που ζει στην πόλη των Αγγέλων, το Λος Άντζελες, έχει δημιουργήσει μαζί με την κολλητή φίλη της, την Εύα, μία σειρά ρούχων με την επωνυμία Φαρφάλα. Η ίδια είναι ένα δροσερό, όμορφο κορίτσι το οποίο, όμως, έχει μία ατέλεια: ένα έκζεμα στο πρόσωπό της που χαλάει την εικόνα της. Έχει πολύ καλή σχέση με τη μητέρα της και προσπαθεί, όπως κάθε νέα της ηλικίας της, να είναι δημοφιλής στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και να έχει πολλά «λάικ». Συγκεκριμένα,  η Αν-Μαρί διαθέτει προφίλ στο Watch Me, το πιο δημοφιλές μέσο κοινωνικής δικτύωσης.  Όταν θα τραβήξει την προσοχή του δημιουργού του Watch Me, Ντέιβιντ Γκράαμ, θα δει τα όνειρά της να γίνονται πραγματικότητα και η σειρά ρούχων της, όπως και η ίδια, εξαιρετικά δημοφιλής. Η δημοτικότητά της όμως αυτή θα έχει ένα τίμημα, το οποίο η Αν-Μαρί θα το ανακαλύψει όταν θα είναι πολύ αργά για να κάνει πίσω…

 

Το βιβλίο παρουσιάζει συγκλονιστικές εικόνες από την εξάρτηση που μπορεί να έχει ένα νέο κορίτσι από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και από τον μεγάλο ναρκισσισμό που μπορεί να αναπτύξει μέσα από την ατέλειωτη δίψα για όλα και περισσότερα «λάικ» και ακόλουθους. Δείχνει επίσης πως η ηλεκτρονική πραγματικότητα τείνει να αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία από ότι η αληθινή μας ζωή, πράγμα εξαιρετικά ανησυχητικό.

 

Ο Μουσούλης δημιουργεί έναν κόσμο, όχι τόσο μακρινό από τον δικό μας, με κάποια διάσπαρτα φανταστικά στοιχεία, έναν κόσμο ανατριχιαστικό, ο οποίος, όμως, μοιάζει να έρχεται ολοένα και πιο εγγύτερα σε εμάς. Αν μη τι άλλο, πρόκειται για ένα βιβλίο το οποίο αποσκοπεί να μας κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου σχετικά με την αλόγιστη χρήση της τεχνολογίας και την υπερβολική εξάρτησή μας από αυτήν.

Karl Alfred Loeser, Ρέκβιεμ, εκδ. Κλειδάριθμος, 2024

 

Σε μία απρόσμενη ανακάλυψη λογοτεχνικού χαρακτήρα προέβη προσφάτως ο επιμελητής και εκδότης Πέτερ Γκραφ στο Βερολίνο. Πιο συγκεκριμένα, πρόκειται για ένα έργο που ανήκει πλέον σε ό,τι αποκαλούμε  «κλασική λογοτεχνία» και γράφτηκε πριν από την επίσημη έναρξη των διώξεων εναντίων τον Εβραίων από τον Γερμανοεβραίο συγγραφέα Καρλ Άλφρεντ Λέζερ. Το μυθιστόρημα φέρει τον τίτλο «Ρέκβιεμ» και αποτελεί ένα πόνημα το οποίο αποκαλύπτει το κλίμα των διώξεων στην προπολεμική ναζιστική Γερμανία, καθώς και τους μηχανισμούς του τρόμου που χρησιμοποιούσε το καθεστώς κατά των Εβραίων πριν ακόμη χρησιμοποιήσει εναντίον τους τα στρατόπεδα εξόντωσης σε τόσο μεγάλη κλίμακα όσο έγινε μετά το 1942.

 

Ο Καρλ Άλφρεντ Λέζερ ήταν τραπεζικός υπάλληλος στο Βερολίνο πριν από την έναρξη των αντισημιτικών διώξεων  από το χιτλερικό καθεστώς. Σε ηλικία είκοσι πέντε ετών μετανάστευσε στο Άμστερνταμ αρχικά και κατόπιν στη Βραζιλία, προκειμένου να ξεφύγει από τους αντισημίτες του Χίτλερ. Εκεί ασχολήθηκε κρυφά με τη λογοτεχνία και δεν δημοσίευσε τίποτε κατά τη διάρκεια της ζωής του. Το εν λόγω έργο ανακαλύφθηκε μόλις το 1999 και, όπως θα διαπιστώσουν, οι αναγνώστες, πρόκειται για ένα έργο μεγάλης λογοτεχνικής αξίας, το οποίο απεκλήθη μάλιστα και ως «προφητικό», αφού όταν γράφτηκε οι αντισημίτες στη Γερμανία δεν είχαν θέσει ακόμη σε πλήρη εφαρμογή το καλά σχεδιασμένο σχέδιο εξόντωσης των Εβραίων του Τρίτου Ράιχ.

 

Η υπόθεση του έργου διαδραματίζεται στη ναζιστική Γερμανία στα μέσα της δεκαετίας του ’30. Εκεί ζει ο ιδιαίτερα χαρισματικός τσελίστας Έριχ Κρακάου, εβραϊκής καταγωγής, ο οποίος εργάζεται στο δημοτικό θέατρο του Βερολίνου. Κάποιοι, όμως, δυσανασχετούν με το γεγονός αυτό και θέλουν να δώσουν τη θέση αυτήν σε κάποιον καθαρόαιμο Άριο… Έτσι, εναντίον του Κρακάου υφαίνεται μία σκευωρία η οποία θα τον αναγκάσει τελικά να μεταναστεύσει αφού θα χάσει τη θέση του. Πρωταρχικός υπαίτιος της πλεκτάνης δεν είναι άλλος από τον Φριτς Έμπερλε, ένας έτερος τσελίστας δίχως ιδιαίτερες ικανότητες στο συγκεκριμένο όργανο, ο οποίος, όμως, εποφθαλμιά τη θέση του Κρακάου.

 

Στα δυνατά σημεία του βιβλίου συγκαταλέγεται κυρίως η πολύ επιτυχημένη αποτύπωση της ατμόσφαιρας του τρόμου που επικρατούσε στη ναζιστική Γερμανία και της σταδιακής ανόδου του αντισημιτισμού. Οι δύο αντίπαλες απόψεις, εκείνη των μετριοπαθών και εκείνη των φανατικών, προβάλλονται εξίσου, με τη δεύτερη, δυστυχώς, να επικρατεί τελικά. Ο αναγνώστης θα διαπιστώσει επίσης με έκπληξη ότι, αν και ο συγγραφέας δεν έκανε συγγραφική καριέρα, εντούτοις, το πόνημά του είναι εξαιρετικά καλογραμμένο, κάτι που αποδεικνύει ότι, πράγματι, συχνά τα μεγάλα λογοτεχνικά ταλέντα μένουν όντως στην αφάνεια. Το «Ρέκβιεμ» επομένως  είναι ένα βιβλίο συγκινητικό και διαχρονικό, καθώς και εξαιρετικά επίκαιρο στην εποχή μας που ο ρατσισμός και η βία γνωρίζουν πρωτοφανή άνοδο.