Σταύρος Παπαδόπουλος, Η γιαγιά μου η Σμυρνιά, εκδ. Κέφαλος, 2024

 

Ο ποιητής και λογοτέχνης Σταύρος Παπαδόπουλος μοιράζεται με τους αναγνώστες του τις ιστορίες της γιαγιάς του Παναγιώτας Γκαράνη από το Ελληνοχώρι ή Γκιαούρκιοϊ στο μυθιστόρημά του με τίτλο «Η γιαγιά μου η Σμυρνιά». Πρόκειται για ένα πόνημα νοσταλγικό, τρυφερό, αλλά και βίαιο και συγκλονιστικό, πολλές φορές, αφού σε αυτό περιγράφονται τα τραγικά γεγονότα της καταστροφής της Σμύρνης από τους Τούρκους και οι βιαιοπραγίες τους εις βάρος των αμάχων.

 

Ο συγγραφέας δηλώνει ευθύς εξαρχής την πρόθεσή του να συγκινήσει τους αναγνώστες και να τους κάνει, μάλιστα, να κλάψουν όταν θα διαβάζουν τα γραφόμενά του. Επομένως, γίνεται από την αρχή σαφές στον αναγνώστη ότι το πόνημα που θα διαβάσει απευθύνεται πρωτίστως στο συναίσθημά του. Ο συγγραφέας επιθυμεί να καταγράψει τις ιστορίες αυτές προκειμένου να μην ξεχαστούν, αφού η λήθη είναι ο εχθρός της Ιστορίας. Η αφήγηση του Παπαδόπουλου προσιδιάζει περισσότερο σε αυθόρμητη καταγραφή που ξεχειλίζει από συναίσθημα.

 

Η αφήγηση δεν λαμβάνει χώρα με σαφή χρονολογική σειρά. Αντιθέτως, τα τραγικά γεγονότα της Καταστροφής εναλλάσσονται με την αφήγηση για τις ειρηνικές, παλιές καλές μέρες, οπότε χριστιανοί και μουσουλμάνοι συμβίωναν αρμονικά στη Μικρά Ασία. Μέρες ειρηνικές που επισκιάστηκαν από τους διωγμούς των Νεοτούρκων και της έναρξης των εχθροπραξιών μεταξύ των άλλοτε ειρηνικά συνυπαρχόντων λαών.

 

Φυσικά, ο Παπαδόπουλος δεν παραλείπει να αναφερθεί και στις περιπέτειες της γιαγιάς του όταν αυτή πήρε τον δρόμο της προσφυγιάς, αρχικά για τον Πειραιά, στη συνέχεια για την Ξάνθη και στο τέλος για την Πόρπη. Είναι γνωστό σε όλους το γεγονός της περιφρόνησης των προσφύγων από τους γηγενείς και των τεράστιων δυσκολιών που αυτοί γνώρισαν μετά την υποχρεωτική μετοικεσία τους στην Ελλάδα.

 

Από τις ιστορίες αυτές θα μας συγκινήσει ιδιαίτερα, εκτός από την αυτή καθεαυτή ιστορία της γιαγιάς Παναγιώτας, η ιστορία για το Χασανάκι, το Τουρκάκι που ζούσε μαζί με τους Έλληνες, αλλά και η ιστορία του Μιχάλη και της Φατμέ, δύο νέων που ερωτεύτηκαν αν και ανήκαν σε εντελώς διαφορετικούς κόσμους, έως ότου επέλεξαν τελικά να μείνουν μαζί, αφού η Φατμέ βαφτιστεί χριστιανή ως Ελένη.

 

Εν κατακλείδι, πρόκειται για ένα πόνημα αφιερωμένο σε όλους τους Έλληνες της Μικράς Ασίας που αναγκάστηκαν να αφήσουν τα σπίτια τους σε μία γη όπου άνθιζε το ελληνικό στοιχείο από αρχαιοκτάτων χρόνων.

Mirinae Lee, Οι 8 ζωές μιας εκατοντάχρονης χωρίς όνομα, εκδ. Διόπτρα, 2024

 

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται στον ευρωπαϊκό δυτικό κόσμο ένα ανανεωμένο ενδιαφέρον  για την ιστορία των λαών της Άπω Ανατολής και την Ασία γενικότερα, ένα ενδιαφέρον που ανιχνεύεται τόσο σε κινηματογραφικό, όσο και σε λογοτεχνικό επίπεδο. Το ενδιαφέρον αυτό αφορά την ιστορία πρωτίστως, αλλά και τις θρησκείες, τη φιλοσοφία και, γενικότερα, την κουλτούρα των λαών της μακρινής Ανατολής. Στην κυρίαρχη αυτή τάση, επομένως, συμπεριλαμβάνεται και η μετάφραση του βιβλίου της Νοτιοκορεάτισσας συγγραφέως  Mirinae Lee από τις εκδόσεις Διόπτρα και τη Ρηγούλα Γεωργιάδου που έχει τίτλο «Οι 8 ζωές μιας εκατοντάχρονης  χωρίς όνομα».

 

Πρόκειται για το πρώτο μυθιστόρημα που γράφει και εκδίδει η πολλά υποσχόμενη Mirinae Lee, αν και έχει δημοσιεύσει πολλές φορές μέχρι τώρα κάποια διηγήματά της σε λογοτεχνικά περιοδικά. Το μυθιστόρημά της αποτελεί ένα γοητευτικό περίπατο στην ιστορία της Κορέας, τόσο της Βόρειας, όσο και της Νότιας κατά τα μέσα του 20^ου αιώνα μέσα από την ιστορία μιας πολύ ιδιαίτερης γυναίκας- χαμαιλέοντα. Η γυναίκα αυτή άλλαξε κατά τη διάρκεια της ζωής της ένα σωρό ονόματα και ταυτότητες. Ήταν μητέρα, ερωμένη, δολοφόνος, κατάσκοπος, σκλάβα, τρομοκράτισσα και εμπρήστρια, αλλά και καλλιτέχνιδα αποδράσεων. Όλα αυτά τα έκανε προκειμένου να επιβιώσει.

 

Η ιστορία ξεκινά στις αρχές του 21^ου αιώνα σε ένα γηροκομείο, όταν η εκατοντάχρονη  Μουκ αφηγείται την ιστορία της σε μία εργαζόμενη στο γηροκομείο. Η αφήγηση αυτή δεν λαμβάνει, όμως, χώρα με χρονολογική σειρά, ούτε με τον συμβατικό τρόπο μιας εγκιβωτισμένης αφήγησης, όπως θα περίμενε κανείς. Αντιθέτως, οι οκτώ ζωές της εκατοντάχρονης ξετυλίγονται με συνεχή πισωγυρίσματα στον χρόνο: 1961, 1938, 1950,1942,1995,2005,2006. Ημερομηνίες σταθμοί, τόσο για τη ζωή της εκατοντάχρονης όσο και για την ιστορία της πολύπαθης Κορέας. Ο εμφύλιος πόλεμος, η εξαιρετικά βίαιη ιαπωνική κατοχή κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και η διαμελισμένη Κορέα εν μέσω του ψυχρού πολέμου είναι τα θέματα που πρωταγωνιστούν στην υπόθεση του βιβλίου και στη ζωή της Μουκ.

 

Ο αναγνώστης που δεν έχει γνώση του θέματος θα συγκλονιστεί με τις περιγραφές των βασάνων της Μουκ, ιδιαίτερα από τον ψυχοπαθή πατέρα της που χτυπούσε την ίδια και τη μητέρα της, αλλά και, κυρίως, με τα βάσανα των γυναικών που χρησιμοποιούνταν ως σκλάβες του σεξ από τους Ιάπωνες στρατιώτες εν μέσω του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και της ιαπωνικής κατοχής της Κορέας. Τα βάσανα των Κορεατών δεν τελειώνουν, φυσικά, με τον πέρας του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου, καθώς η χώρα βυθίστηκε στον εμφύλιο στο πλαίσιο του ψυχροπολεμικού κλίματος και του ανταγωνισμού μεταξύ της κομμουνιστικής ΕΣΣΔ και των ΗΠΑ.

Εν κατακλείδι, πρόκειται για ένα ιδιαίτερο βιβλίο, με άρωμα ανατολής που θα συγκλονίσει τους αναγνώστες του.

Κωνσταντίνος Σκιπητάρης, Οι Σιαμαίες

 

Ομολογώ ότι όταν έφτασε στα χέρια μου το βιβλίο του Κωνσταντίνου Σκιπητάρη με τον κάπως ασυνήθιστο τίτλο «Οι σιαμαίες», ένιωσα μεν μία κάποια περιέργεια για αυτό, κυρίως εξ’ αιτίας του πρωτότυπου τίτλου ο οποίος υποσχόταν ένα εξίσου πρωτότυπο και ευφάνταστο θέμα, αλλά, δεν κρύβω ότι ήμουν κάπως δύσπιστη σχετικά με το περιεχόμενό του. Κι όμως, η ανάγνωσή του, εν τέλει, εξελίχθηκε σε μια απρόσμενα υπέροχη και συναρπαστική διαδικασία.

 

Ο Κωνσταντίνος Σκιπητάρης γεννήθηκε το 1950 στη Θεσσαλονίκη, εκεί όπου διαβιεί μέχρι σήμερα μετά από ένα διάλειμμα μετοίκησης στη Σίφνο, και ασχολείται με το θέατρο. Ίσως γι’ αυτό και η γραφή στο βιβλίο του να είναι κάπως θεατρική, κινηματογραφική και γρήγορη. Εξάλλου ο συγγραφέας αποδεικνύεται πολυπράγμων στον χώρο του θεάματος και της τέχνης. Εκτός από συγγραφέας είναι και γλύπτης, σκηνοθέτης, σκηνογράφος, παραγωγός, αλλά και σεναριογράφος. «Οι σιαμαίες» είναι ένα μυθιστόρημα το οποίο βασίζεται σε ένα ακόμη θεατρικό σενάριο του συγγραφέα.

 

Βρισκόμαστε εν έτει 1910 σε ένα μικρό αιγαιπελαγίτικο νησί, το οποίο δεν προσδιορίζεται. Εκεί γεννιούνται, μία νύχτα με καταιγίδα δύο σιαμαία κορίτσια. Η μητέρα τους πεθαίνει στη δύσκολη αυτή γέννα και ο πατέρας τους, ο Μιχάλης Χωλός είναι ναυτικός και αδιάφορος γενικά ως προς το θέμα της οικογένειας. Γι’ αυτό και τα κορίτσια αναλαμβάνουν να τα μεγαλώσουν οι γονείς της άτυχης γυναίκας. Μόνο που αυτό δεν είναι και ότι πιο εύκολο, αφού τα κορίτσια είναι ενωμένα στις δεξιές τους πλευρές και έχουν κοινό ήπαρ και αντίθετο προσανατολισμό. Έτσι το μεγάλωμά τους, κάθε άλλο παρά εύκολη υπόθεση αποδεικνύεται… Εντούτοις τα κορίτσια καταφέρνουν να ξεπεράσουν το πρόβλημα της αναπηρίας τους και να γίνουν αποδεκτές και αγαπητές από τη μικρή, συντηρητική κοινωνία  του νησιού, ενώ ο  πατέρας τους οργώνει τις θάλασσες. Όλα αυτά έως τα έντεκά τους χρόνια. Τότε  όλα στις ζωές τους θα αλλάξουν, αφού ο πατέρας τους θα θυμηθεί ξαφνικά την ύπαρξή τους και θα έρθει στο νησί με σκοπό να πάρει μαζί τις κόρες του και να αποκομίσει από αυτές μεγάλα κέρδη, εκμεταλλευόμενος την αναπηρία τους.

 

Η ζωή των διδύμων τότε θα μετατραπεί σε εφιάλτη δίχως τελειωμό… Θα καταφέρουν άραγε να γλιτώσουν από τα κακόβουλα σχέδια που επιφυλάσσει για αυτές ο άσπλαχνος γεννήτοράς τους;

 

Ο Σκιπητάρης θα χειριστεί την ασυνήθιστη αυτή υπόθεση με μεγάλη μαεστρία και αφηγηματική δεινότητα και θα επιλέξει να δώσει στο βιβλίο του το πιο ευφάνταστο και αλλόκοτο τέλος που θα περίμενε κανείς. Ο αναγνώστες θα βιώσουν πολλά διαφορετικά συναισθήματα κατά την ανάγνωση του πονήματος, θα συγκινηθούν με το δράμα των κοριτσιών, θα θαυμάσουν τις προσπάθειες των παππούδων, θα λυπηθούν για τον χαμό της μάνας και θα θυμώσουν με τη μεταχείριση που ο ίδιος ο πατέρας θα επιφυλάξει στις κόρες του.

 

Ένα διαφορετικό, αλλοπρόσαλλο βιβλίο, το οποίο εξελίσσεται σε δικαστικό θρίλερ και υπόσχεται να καθηλώσει όσους αναγνώστες αποζητούν βιβλία πέρα από τα συνηθισμένα.

Yuval Noah Harari, Sapiens, Μια εικονογραφημένη ιστορία, Οι άρχοντες της Ιστορίας, εκδ. Αλεξάνδρεια

 

Η εξαιρετικά επιτυχημένη μεταφορά του βιβλίου «Sapiens, Μία σύντομη ιστορία του ανθρώπου» σε γκράφικ νόβελ του γνωστού Ισραηλινού ιστορικού Yuval Noah Harari συνεχίζεται με τον τρίτο εικονογραφημένο τόμο που τιτλοφορείται «Οι άρχοντες της Ιστορίας». Ο σκληρόδετος αυτός τόμος των 273 εικονογραφημένων σελίδων υπό μορφή κόμικ κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια σε μετάφραση του Μιχάλη Λαλιώτη.

 

Πρόκειται για ένα έργο θαυμάσιο και προσιτό σε όλους, το οποίο απευθύνεται σε αναγνώστες κάθε ηλικίας, μορφωτικού επιπέδου και κοινωνικής τάξης, ακόμη και σε εφήβους και μεγάλα παιδιά, όπως ακριβώς συνέβαινε, εξάλλου και με τους δύο προηγούμενους τόμους της σειράς. Ο αναγνώστης εντρυφώντας στα εν λόγω βιβλία δεν θα μάθει απλά ιστορία, αλλά θα λύσει χρόνιες απορίες που ενδεχομένως θα έχει και θα αναρωτηθεί για πολλά πράγματα τα οποία, ενδεχομένως, δεν είχε ποτέ μέχρι τώρα σκεφτεί. Και όλα αυτά με τον πιο ευχάριστο τρόπο: με ένα ευκολοδιάβαστο και προσιτό σε όλους  εικονογραφημένο κείμενο, γεμάτο χιούμορ και πνεύμα, το οποίο διασκεδάζει και ψυχαγωγεί τους αναγνώστες.

 

Στο πρώτο τεύχος της εικονογραφημένης σειράς Sapiens με υπότιτλο «Η γέννηση του ανθρώπου», ο Harari είχε ασχοληθεί με την πορεία του ανθρώπου πάνω στη γη κατά τους πρώτους αιώνες της ύπαρξής του και, πιο συγκεκριμένα με τις τροφοσυλλεκτικές κοινωνίες, όταν αυτός βρισκόταν σε συνεχή περιπλάνηση και δεν ζούσε κάπου μόνιμα εγκατεστημένος. Στον δεύτερο τόμο της σειράς με υπότιτλο «Τα θεμέλια του πολιτισμού», ο Harari αναλύει τη μετάβαση του ανθρώπινου γένους από την τροφοσυλλογή κα το κυνήγι στις αγροτικές και κτηνοτροφικές κοινωνίες της αρχαιότητας με τη μόνιμη εγκατάσταση και εξετάζει κάποιες από τις  πρώτες αυτοκρατορίες της ανθρωπότητας που έβαλαν τα θεμέλια του πολιτισμού μας, με πολλές αναλογίες, όμως, και αναφορές στη σύγχρονη ανθρωπότητα και ιστορία μας.

 

Ο τρίτος τόμος έχει υπότιτλο «Οι άρχοντες της Ιστορίας» και διαφέρει κάπως από τους δύο προηγούμενους στη δομή του, αφού η αφήγηση εδώ ξετυλίγεται υπό μορφή talk reality show, υπό μορφή διαγωνισμού σχετικά με το ποιος είναι τελικά ο κυρίως υπεύθυνος στο να κινεί τα νήματα της Ιστορίας. Η τύχη; Το χρήμα; Η θρησκεία; Οι αυτοκρατορίες; Η κυκλική τάση της Ιστορίας; Η ενοποιητική τάση της Ιστορίας; Οι συγκρούσεις; Όλες αυτές οι έννοιες «εξανθρωπίζονται» και προσωποποιούνται αναλύοντας στον αναγνώστη ιστορικά παραδείγματα και προσπαθώντας να ισχυροποιήσουν τη δική τους θέση ως οι απόλυτοι άρχοντες της Ιστορίας.

 

Πλάι στους διαγωνιζόμενους και την τηλεπαρουσιάστρια βρίσκονται οι κριτές, οι οποίοι ακούν τα επιχειρήματα των διαγωνιζομένων μαζί με το κοινό που παρεμβαίνει ενίοτε και διανθίζουν τη συζήτηση με τις δικές τους γνώσεις και απόψεις. Οι τέσσερις κριτές είναι: ο πατέρας Κλουγκ, θεολόγος και αρχαιολόγος, η καθηγήτρια Γιοσίτα, ανθρωπολόγος και κοινωνιολόγος, η καθηγήτρια Σαρασβάτι, βιολόγος και ζωολόγος, και ο καθηγητής Χαράρι, ιστορικός. Όλοι τους μας είναι γνωστοί από τα προηγούμενα βιβλία της σειράς.

 

Η θαυμαστή αυτή περιήγηση-διαγωνισμός τελειώνει με την ανακήρυξη των νικητών του διαγωνισμού αφού αυτοί παρουσιαστούν και εκθέσουν τα επιχειρήματά τους, αλλά και με μία έκπληξη στο φινάλε για τους αναγνώστες, η οποία θα δώσει συγχρόνως και την «πάσα» για τον τέταρτο τόμο της σειράς, ο οποίος θα ασχοληθεί με την επιστημονική επανάσταση.