Γιόχεν Γκουτς και Μάαξίμ Λέο, Η ζωή σύμφωνα με τον Φράνκι, εκδόσεις Πατάκη

 

 

Εντάξει, πολλοί θα πουν ότι το παρόν πόνημα με τίτλο «Η ζωή σύμφωνα με τον Φράνκι» δεν είναι παρά ένα ακόμα από τα πάμπολλα λογοτεχνικά έργα που συγγράφονται και εκδίδονται σήμερα με πρωταγωνιστές ζώα-κυρίως γάτες και σκύλους- και αφορούν πρωτίστως τη σχέση και τη συγκατοίκησή τους με τους ανθρώπους. Τέτοιου είδους έργα προορίζονται κυρίως για ανάγνωση από ζωόφιλους αναγνώστες και, κατά μεγαλύτερο ποσοστό, ιδιοκτήτες κατοικίδιων. Κι όμως, επιτρέψτε μου να πω ότι το παρόν πόνημα είναι αρκετά διαφορετικό για πολλούς λόγους.

Πρώτον, υπάρχει ένα βασικό στοιχείο υπερρεαλισμού στην όλη ιστορία που συνήθως αποφεύγουν άλλοι συγγραφείς: ο Φράνκι, ο συμπαθέστατος πρωταγωνιστής γάτος του βιβλίου μιλάει! Και όταν λέμε μιλάει, δεν εννοούμε ότι απλά καταθέτει τις σκέψεις του σε εμάς τους αναγνώστες όπως γίνεται συνήθως, αλλά ότι συνομιλεί κανονικότατα με αυτόν που διαλέγει ως αφεντικό του, τον καταθλιπτικό συγγραφέα  Ρίχαρντ Γκολντ. Μόνο και μόνο από αυτό το στοιχείο, επομένως, καταλαβαίνουμε ότι το παρόν πόνημα είναι αρκετά διαφορετικό.

Δεύτερον, το παρόν μυθιστόρημα δεν έχει το κλισέ happy end του αδέσποτου που «σώζει» τον καταθλιπτικό άνθρωπο που το μαζεύει από τον δρόμο, ακόμη κι αν η υπόθεση του βιβλίου ξεκινά κάπως έτσι.

Τρίτον, ο πρωταγωνιστής γάτος Φράνκι δεν είναι ένας γάτος-κούκλος που ξέμεινε στους δρόμους, αλλά ένας ασχημούλης γάτος με φαγωμένο από ρακούν αριστερό αυτί.  Επίσης, δεν θα κάνει κάτι ασυνήθιστα ηρωικό, αλλά θα «σώσει» τον συγγραφέα, που σκέφτεται διαρκώς την αυτοκτονία μετά από τον θάνατο της γυναίκας του, καθαρά από τύχη.

Τέταρτον, διαφορετικό στοιχείο του μυθιστορήματος είναι το παράξενο, τεράστιο και μισοεγκαταλειμμένο σπίτι στο οποίο διαδραματίζεται η ιστορία. Αυτό προσδίδει μία ατμόσφαιρα μυστηρίου στο πόνημα, όπως και τα ρακούν που εμφανίζονται στις σελίδες του βιβλίου ως αντίπαλοι του Φράνκι. Τα ζώα αυτά, είναι η αλήθεια, πως τα έχουμε στη φαντασία μας ως συμπαθητικά και χαριτωμένα τετράποδα και θα μας παραξενέψει η εικόνα που δίνουν σε αυτά στο βιβλίο οι δύο συγγραφείς.

Την προσοχή του αναγνώστη θα κλέψουν, αναντίρρητα, οι φιλοσοφικού τύπου συζητήσεις μεταξύ γάτου και συγγραφέα, στις οποίες ο συγγραφεύς αποπειράται να εξηγήσει στον γάτο περίπλοκες, πολλές φορές, φιλοσοφικές έννοιες. Ας μην φανταστεί ο αναγνώστης, όμως, ότι το μυθιστόρημα αυτό «βαραίνει» εξ’ αιτίας αυτού. Αντιθέτως, πρόκειται για ένα πολύ ευκολοδιάβαστο μυθιστόρημα που διαβάζεται απνευστί.

Οι συγγραφείς προβαίνουν σε πολλά έξυπνα σχόλια σχετικά με τις διαφορές ανθρώπων και ζώων και πολλές φορές αρέσκονται να συγκρίνουν τη συμπεριφορά και των δύο-και μαντέψτε, φυσικά, ποια είναι συνήθως η πιο λογική! Η αλήθεια είναι ότι εμείς οι άνθρωποι κάνουμε πολλά χαζά και ακαταλαβίστικα πράγματα πολλές φορές. Το χειρότερο απ’ όλα είναι ότι κάνουμε πολύ περίπλοκα τα πράγματα, ειδικά εκεί που δεν χρειάζεται. Ενώ η ζωή είναι τόσο μα τόσο απλή…

Αυτά ακριβώς μας λέει ο Φράνκι, ένας λάτρης και εραστής της ζωής: «Είμαι ο Φράνκι. Κι από τα χείλη μου δεν πρόκειται ν’ ακούσετε ποτέ κακιά κουβέντα για τη ζωή. Αυτό έχω να δηλώσω».

Εν κατακλείδι, πρόκειται για ένα φρέσκο, δροσερό, αλλά και ξεκαρδιστικό πολλές φορές μυθιστόρημα, το οποίο διατηρεί μία λογοτεχνική πρωτοτυπία στα εκφραστικά μέσα και στη δομή της υπόθεσής του, το οποίο μας περιμένει να το ανακαλύψουμε.

Δημήτριος Λαμπίκης, Παλαιαί φιλολογικαί ημέραι, Άγνωστες σελίδες από την λογοτεχνική Αθήνα της Μπελ Επόκ, εκδ. Όταν

 

            Η χρονική περίοδος από το τέλος του Γαλλοπρωσικού πολέμου, το 1871, έως και το ξέσπασμα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου το 1914 αποκλήθηκε Μπελ Επόκ (Belle Epoque),καθώς ήταν μία εποχή κατά την οποία η Ευρώπη γνώρισε μεγάλη πολιτιστική άνθηση. Από την εποχή εκείνη και μετά μπήκαν στη ζωή των Ευρωπαίων όλα όσα την άλλαξαν οριστικά και αμετάκλητα και σηματοδότησαν το πέρασμα στη νεώτερη βιομηχανική εποχή: αυτοκίνητο, κινηματογράφος, ραδιόφωνο, ηλεκτροφωτισμός και τόσες άλλες ακόμα εφευρέσεις. Άραγε μπορούμε να πούμε ότι αυτή η εποχή της ακμής, της Belle Epoque, συμπεριλαμβάνει και την Αθήνα , την πρωτεύουσα από το 1834 του νεόκοπου ελληνικού κράτους;

            Παρά τις δυσκολίες εξαστισμού του ελληνικού κράτους, μπορούμε να είμαστε σίγουροι πως και η Αθήνα της Belle Epoque γνώριζε πολιτιστική άνθηση, παρά τις όποιες εντάσεις και τις δυσκολίες της εποχής. Και αυτήν ακριβώς την υπέροχη ατμόσφαιρα της νεαρής στην ηλικία ελληνικής πρωτεύουσας μας την περιγράφει έξοχα στο βιβλίο του ο άνθρωπος με τις πολλές ιδιότητες, ο Δημήτριος Λαμπίκης.

            Ο Δημήτριος Λαμπίκης γεννήθηκε στη Λεχαινά της Ηλείας το 1889 και απεβίωσε στην Αθήνα το 1956. Κατείχε τις ιδιότητες του δημοσιογράφου, του συγγραφέα, του ιστοριοδίφη, του χρονογράφου, του μεταφραστή και του ανθολόγου, μαζί με εκείνες του νομικού και του φιλολόγου λόγω των σπουδών του στο Πανεπιστήμιο των Αθηνών. Εργάστηκε κατά κύριο λόγο ως συντάκτης ή και ανταποκριτής σε διάφορες αθηναϊκές εφημερίδες.

Ο  Λαμπίκης, λοιπόν, έζησε στην  Αθήνα της Belle Epoque. Έζησε από κοντά τη δημιουργία αυτού που εξελίχθηκε σε κέντρο της πνευματικής και λογοτεχνικής ζωής των Αθηνών, του καφενείου «Νέον Κέντρον» εν έτει 1905 στο βόρειο άκρο της οδού Αιόλου, απέναντι από το Βασιλικό Φαρμακείο, ιδιοκτησίας του Ανδρέα Μαυροκέφαλου. Στο καφενείο αυτό σύχναζαν όλοι οι Επτανήσιοι λογοτέχνες της εποχής. Ονόματα όπως Χρήστος Ζώης, Μαρίνος Σιγούρος, Ανδρέας Αβούρης, Σωτήριος Σκίπης, Άγγελος Σικελιανός, Χρίστος Βαρλέντης, Ναπολέων Λαπαθιώτης, Κώστας Βάρναλης, Γεράσιμος Βώκος, Κώστας Ουράνης, Νίκος Καρβούνης, Δημοσθένης Βουτυράς, Πλάτων Ροδοκανάκης και Στέφανος Μαρτζώκης είναι μερικοί μόνο από τους τακτικούς θαμώνες του. Δεν θα ήταν υπερβολή, επομένως, αν λέγαμε ότι στο καφενείο αυτό γεννήθηκαν λογοτεχνικά έργα-ή έστω οι ιδέες για τη συγγραφή τους- και έλαβαν χώρα θυελλώδης πολιτικές, κοινωνικές, φιλολογικές και λογοτεχνικές αντιπαραθέσεις. Αν μάλιστα λάβουμε υπόψη μας και τη μεγάλη γλωσσική διαμάχη της εποχής ανάμεσα στους υποστηρικτές της καθαρεύουσας και στους μαλλιαρούς-ψυχαρικούς,-ας μην ξεχνάμε τα Ευαγγελιακά το 1901 και τα Ορεστεικακά το 1903- καταλαβαίνουμε πως λογικό είναι να υπήρχαν πάμπολλες αντιπαραθέσεις όχι μόνο σε αυτό, αλλά σε όλα τα «λογοτεχνικά» καφενεία της εποχής.

Το έτος 1915 το καφενείον «Νέον Κέντρον» μεταφέρθηκε στο τέλος της οδού Πανεπιστημίου, στα Χαυτεία και δυστυχώς από τότε παρήκμασε δύο έτη μόλις αργότερα. Τότε τη σκυτάλη πήραν άλλα καφενεία όπως το «Λεσχίδιον» και  ο «Μαύρος Γάτος».

Το έργο αυτό του Λαμπίκη, με τίτλο «Παλαιαί φιλολογικαί ημέραι». το οποίο αποτελεί ανεκτίμητη πηγή για την Αθήνα της Belle Epoque και τη λογοτεχνική-φιλολογική ζωή της δημοσιεύτηκε αρχικά σε ογδόντα συνέχειες στην εφημερίδα «Πολιτεία» κατά τα έτη 1927-1928.

Όλες τις παραπάνω πληροφορίες τις αντλούμε από την εισαγωγή στο βιβλίο αυτό, μια εισαγωγή που υπογράφει ο Διονύσης Μουσμούτης, Επίτιμος Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών, μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων, συγγραφέας, κριτικός, εκδότης και διευθυντής του μηνιαίου περιοδικού Ιστορία Εικονογραφημένη.

Πέρα από την εισαγωγή στο έργο του Λαμπίκη, η παρούσα έκδοση περιλαμβάνει ένα επίμετρο με τα βιογραφικά των προσώπων που εμφανίζονται στο έργο, αλλά και του τύπου και των λογοτεχνικών περιοδικών της εποχής. Η έκδοση συμπληρώνεται από βιβλιογραφία και ευρετήριο. Την προσοχή του αναγνώστη, όμως, αιχμαλωτίζουν επίσης και διάσπαρτες στο σώμα του έργου εικόνες με προσωπογραφίες των λογίων της εποχής, της Αθήνας της Belle Epoque, αλλά και σκίτσων-γελοιογραφιών.

Πρωταγωνιστής του έργου είναι ο  Ατρεύς Καραβίδας, επίδοξος ποιητής και φανταστικό πρόσωπο, που μετοικεί στην Αθήνα εκείνης της εποχής από τη Ρωσία με τη γυναίκα και τη θετή κόρη του. Ο χαρακτήρας, όμως, αυτός περιστοιχίζεται από αληθινά ιστορικά πρόσωπα, πρωτίστως, λογοτέχνες, ποιητές και δημοσιογράφους, αλλά και από γλύπτες, ηθοποιούς, μουσικούς και ζωγράφους. Πάνω απ’ όλα στο έργο «Παλαιαί φιλολογικαί ημέραι» δεσπόζει η μορφή του Στέφανου Μαρτζώκη και η λογοτεχνική συντροφιά του καφενείου «Νέον Κέντρον», οι Νεοκεντρίτες, όπως τους αποκαλούσαν.

Η αφήγηση είναι ολοζώντανη, διανθισμένη με ολίγη γλαφυρή πρόζα, και η εύθυμη και σκωπτική διάθεση του συγγραφέα αιχμαλωτίζει αμέσως την προσοχή του αναγνώστη. Η περιγραφική του διάθεση δε, αληθινά αστείρευτη και ανεξάντλητη.

Εν κατακλείδι, πρόκειται για ένα πόνημα που θα μας ταξιδέψει σε μια άλλα Αθήνα, εκείνη των αρχών του εικοστού αιώνα. Και είναι, πραγματικά, ο καλύτερος τρόπος για να τη γνωρίσουμε με έξοχο και παραστατικό τρόπο.

Herman Hesse, Γερτρούδη, εκδ. Διόπτρα

 

Μπορεί το πιο διάσημο έργο του Έσσε να μην είναι η «Γερτρούδη»,- για κάποιους είναι ο

«Σιντάρτα» για κάποιους άλλους «Ο λύκος της στέπας και για κάποιους έτερους ο «Ντέμιαν». Αυτό όμως

δεν σημαίνει ότι η «Γερτρούδη» δεν είναι ένα εξαιρετικό έργο, κάτι που ισχύει εξάλλου για το σύνολο των

πονημάτων του διάσημου νομπελίστα συγγραφέα. Συν τοις άλλοις, στη «Γερτούρδη» θα παρατηρήσει ο

αναγνώστης μία μοναδική σύζευξη μεταξύ λογοτεχνίας και τέχνης. Σπάνια η λογοτεχνία μιλάει με τέτοια

όμορφα λόγια για τη φύση της τέχνης και για το χάσμα μεταξύ καλλιτέχνη και δημιουργού.

Κεντρικός ήρωας και αφηγητής είναι στο έργο αυτό ένας βιολιστής και συνθέτης, ο Κουν.

Πρόκειται για έναν μάλλον χολερικό, μελαγχολικό και αρκετά ιδιαίτερο άνθρωπο. Η ζωή του θα

σημαδευτεί από την αναπηρία που θα αποκτήσει ως νέος εξαιτίας ενός ατυχήματος. Αυτό θα του αφήσει

μία μόνιμη αναπηρία στο αριστερό του πόδι. Έτσι όταν αυτός θα ερωτευθεί την όμορφη Γερτρούδη, αυτή

εύκολα θα τον αγνοήσει για τον καλύτερό του φίλο, το ταλαντούχο αστέρι της όπερας, τον επίσης πολύ

ιδιαίτερο, εκρηκτικό και εξωστρεφή χαρακτήρα Χάινριχ Μούοτ. Η Γερτρούδη, θα παντρευτεί τελικά τον

Μούοτ, όμως, δεν θα ευτυχήσει σε αυτόν τον γάμο καθώς το ταίριασμα των εντελώς διαφορετικών

χαρακτήρων τους θα αποδειχτεί αδύνατο.

Πριν από όλα αυτά, όμως, ο Έσσε μας αφηγείται με μεγάλη μαεστρία ολόκληρη την πορεία του

Κουν, αφενός προς την ενηλικίωση, αλλά και, αφετέρου, προς την υστεροφημία από έναν μάλλον μέτριο

βιολιστή, σε έναν διάσημο και πολλά υποσχόμενο συνθέτη. Το αποκορύφωμα της καριέρας του θα

αποδειχθεί η σύνθεση μιας όπερας στην οποία θα πρωταγωνιστεί ο Μούοτ.

Η φιλία. Ο έρωτας. Η σχέση μας με τους γονείς μας. Το σοκ που επιφέρει ο θάνατος των γονέων

μας. Η έμπνευση στην τέχνη. Η διάσταση καλλιτέχνη και δημιουργού. Η ανωνυμία και η

αναγνωρισιμότητα και η διαχείριση της τελευταίας. Ο γάμος. Η γέννηση της τέχνης. Ολα τα παραπάνω

είναι θέματα που θίγει ο Έσσε με μαεστρία στο πιο καλλιτεχνικό και μουσικό από όλα τα βιβλία του.

Το φινάλε θα είναι απρόβλεπτο. Στη δημιουργία της κατάλληλης ατμόσφαιρας συμβάλλει, επίσης,

η πρωτοπρόσωπη γραφή με την εξομολογητική διάθεση, αφού ο συγγραφέας επιμένει ιδιαιτέρως,

αφενός, στην ανάλυση των συναισθημάτων του ήρωά του, αλλά και στην έκθεση των ιδεών του περί

τέχνης και ανθρώπινων σχέσεων. «Πραγματική δημιουργία σημαίνει μοναξιά» γράφει ο Έσσε στο βιβλίο

του και φαίνεται να το εννοεί.

Έν κατακλείδι, πρόκειται για ένα βιβλίο που πρέπει να διαβάσουν πρωτίστως οι μουσικοί και οι

λάτρεις του Έσσε και της γερμανικής κλασικής λογοτεχνίας.

Peter Frankopan, Οι μεταμορφώσεις της γης, κλίμα, οικολογία και ιστορία, εκδ. Αλεξάνδρεια

 

Ο Peter Frankopan θεωρείται, και δικαίως, ένας από τους καλύτερους ιστορικούς παγκοσμίως. Τα έργα που έχει συγγράψει έχουν προσθέσει όλα τους ένα πολύ σημαντικό λιθαράκι στην ανάλυση της παγκόσμιας ιστορίας, αλλά, κυρίως, στην κατανόησή της από το ευρύ κοινό. Αναφέρουμε εδώ ενδεικτικά όσα πονήματά του έχουν μεταφραστεί στην ελληνική γλώσσα και κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια: «Η πρώτη σταυροφορία, το κάλεσμα της ανατολής», «Οι δρόμοι του μεταξιού, μια νέα ιστορία του κόσμου», «Οι νέοι δρόμοι του μεταξιού, το παρόν και το μέλλον του κόσμου», καθώς και το βιβλίο για το οποίο θα μιλήσουμε εδώ, το «Οι μεταμορφώσεις της γης, κλίμα, οικολογία και ιστορία».

            Ίσως είναι αρκετά κοινότυπο, αλλά, και πάλι, οφείλουμε να το πούμε: όταν ως αναγνώστης, παίρνεις στα χέρια στο ένα τόσο ογκώδες πόνημα-707 σελίδων, πλην των παραπομπών και των λοιπών- είναι αδύνατον  να μην θαυμάσεις την τεράστια έρευνα και μελέτη τόσων πολλών και διαφορετικών πηγών, την οποία διενήργησε ο συγγραφέας προκειμένου να καταθέσει ένα τόσο επιστημονικά εμπεριστατωμένο πόνημα. Και το γεγονός ότι οι παρατηρήσεις του στο παρόν πόνημα αφορούν το σύνολο του πλανήτη και χρονολογούνται από τις απαρχές του κόσμου-δηλαδή πριν από 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια -μέχρι και τον 21^ο   αιώνα, κάνουν ακόμα δυσκολότερη την ολοκλήρωση αυτού του τιτάνιου έργου.

Η  αλήθεια είναι πως τα περισσότερα πράγματα και γεγονότα στην Ιστορία-ό,τι μπορούμε να γνωρίζουμε τουλάχιστον-έχει ήδη ειπωθεί. Επομένως, οι σημερινοί ιστορικοί στρέφονται σήμερα περισσότερο σε συγκριτικές μελέτες και σε διαθεματικές προσεγγίσεις των θεμάτων τους, όπως αυτή του Φρανκοπάν. Ο συγγραφέας εξετάζει στο βιβλίο του το πώς ακριβώς επέδρασε το κλίμα, οι μεταβολές και οι μεταμορφώσεις της γης στην εξέλιξη της ανθρώπινης ιστορίας. Πιο συγκεκριμένα, δηλαδή, πως η κλιματική αλλαγή συνετέλεσε δραματικά στην ανάπτυξη και την καταστροφή των πολιτισμών στο πέρασμα του χρόνου.

Αφορμή για τη συγγραφή του εν λόγω πονήματος οπωσδήποτε αποτέλεσε η σημερινή κλιματική αλλαγή για την οποία ευθύνεται η ανθρωπογενής δραστηριότητα και η οποία τεκμηριώνεται πλέον, σύμφωνα με τα λεγόμενα του συγγραφέα, από το 99% των επιστημόνων. Η αλήθεια είναι ότι είναι η πρώτη φορά στην Ιστορία μας που μία κλιματική αλλαγή αφορά ολόκληρη τη γη στο σύνολό της και είναι εμφανέστατη σε όλες τις ηπείρους της. Διότι, άλλες κλιματικές περίοδοι, όπως, για παράδειγμα, η Ρωμαϊκή Θερμή Περίοδος ή η Μεσαιωνική Θερμή Περίοδος δεν αφορούσαν όλη την υφήλιο και δεν είχαν την ίδια επίδραση σε όλους του πολιτισμούς τους πλανήτη.

Ο Φρανκοπάν εξετάζει τις παρεμβάσεις του ανθρώπου στο περιβάλλον του, ήδη από την προϊστορική εποχή, μέχρι και τη βιομηχανική εποχή και τον 20^ο αιώνα, οπότε και η επέμβαση του ανθρώπου στο φυσικό περιβάλλον, παρατηρείται πλέον σε τεράστιες και μη αναστρέψιμες διαστάσεις.

Άραγε, η «εφεύρεση» της γεωργίας οφείλεται σε πιο ζεστό κλίμα; Πώς επηρέασαν εκρήξεις των ηφαιστείων ανά τους αιώνες το παγκόσμιο κλίμα; Υπήρχαν νόμοι που απαγόρευαν την υλοτομία ακόμη και στην αρχαιότητα; Η ακμή και η παρακμή της Ρώμης εξηγείται από κλιματικούς παράγοντες; Πώς επηρέασε η Μικρή Εποχή των Παγετώνων στην Ευρώπη την ανάπτυξη της ιδιωτικότητας; Η παγκοσμιοποίηση ξεκίνησε τον 15^ο αιώνα; Τι ακριβώς συνέβη στη λεγόμενη «κολομβιανή ανταλλαγή»; Τι είναι αυτό που ρυπαίνει περισσότερο τον πλανήτη μας σήμερα; Υπάρχουν βιώσιμες λύσεις; Σε τέτοιου είδους ερωτήματα και άλλα πολλά απαντά το εν λόγω πόνημα.

Εν κατακλείδι, πρόκειται για ένα βιβλίο γνώσεων που θα μας βάλει σε σκέψεις σχετικά με το πώς επηρέασε η παρουσία του ανθρώπου τη γη μας ανά τους αιώνες-αλλά και πως η ίδια η γη επηρέασε τους ανθρώπινους πολιτισμούς, αλλά και σχετικά με το αβέβαιο μέλλον του πλανήτη μας.