Δημήτρης Βαρβαρήγος, Παράτα με, εκδ. Υδροπλάνο, 2021, σελ.396

 

https://ydroplanobooks.gr/product/parata-me/

Ένα πολύ ιδιαίτερο βιβλίο για την ενδοοικογενειακή βία γραμμένο με την άκρως ρεαλιστική και ωμή πένα του Δημήτρη Βαρβαρήγου είναι το Παράτα με.

Όπως μας λέει ο ίδιος ο συγγραφέας στον πρόλογο του βιβλίου του πρόκειται για έναν σκληρό κείμενο το οποίο αποτελεί μία δριμεία καταγγελία απέναντι στην απάνθρωπη επιβολή, τη σεξουαλική παρενόχληση, τη σωματική και τη λεκτική βία και τον ψυχολογικό και σωματικό βιασμό. Σκοπός του είναι να αφυπνίσει συνειδήσεις και να γνωστοποιήσει το πρόβλημα, ωθώντας όλες αυτές τις γυναίκες που ζουν τον δικό τους Γολγοθά να βρουν τη δύναμη να μιλήσουν προκειμένου να βάλουν τέλος στα δεινά τους, να φωνάξουν "Παράτα με!" στους δυνάστες τους.

Κεντρική ηρωίδα είναι η Δανάη ή Κυκλάμινο- ο συγγραφέας επιλέγει να δώσει θεατρικού τύπου προσωνύμια σε όλους τους χαρακτήρες του, πλην του αληθινού τους ονόματος, προκειμένου να τονίσει τα ιδιαίτερα και υπερτονισμένα χαρακτηριστικά τους.-

Η Δανάη είναι ένα νέο κορίτσι με όνειρα για τη ζωή της, τα οποία όμως θα θρυμματίσει ο πατέρας της, ο Γαρούφαλος- ή Φαλλός-. Η μητέρα Ευδοκία-ή Παράτα με- θα γίνει συνένοχος των ανομολόγητων μυστικών της Δανάης με την τακτική της συγκάλυψης. Μονάχα η γιαγιά Δανάη- Ισαβέλλα ή Κυκλάμινο- θα βρει τη δύναμη να αντισταθεί στο Κακό που εκπροσωπεί ο Φαλλός, όπως και η ίδια η εγγονή Δανάη όταν ο κόμπος φτάσει πια στο χτένι.

Η μικρή Δανάη είναι, επομένως η προσωποποίηση της Αθωότητας. Η γιαγιά της η προσωποποίηση του Καλού και ο Φαλλός του Κακού. Και η μητέρα, τέλος, είναι η προσωποποίηση της Μετάνοιας. Διαπράττει σωρηδόν τα λάθη, αλλά στο τέλος τα συνειδητοποιεί, πληρώνει για τις πράξεις της και αλλάζει τρόπο ζωής. Η Φρίντομ, ο Μάρκο και ο Βίκτορ, χαρακτήρες που μπαίνουν στην υπόθεση προς το τέλος του βιβλίου θα αποδειχτούν οι φύλακες άγγελοι της Δανάης.

Θα καταφέρει, λοιπόν, η Δανάη να ξεπεράσει τα ψυχικά και σωματικά της τραύματα και να βρει τη δύναμη που απαιτείται έτσι ώστε να ξεκινήσει τη ζωή της και πάλι από την αρχή στέλνοντας το οδυνηρό παρελθόν στη λήθη;

Οι χαρακτήρες του έργου, όλοι πολύ διαφορετικοί μεταξύ τους, σκιαγραφούνται έντονα, επιδεικνύοντας πολλές φορές ακραία  συμπεριφορά και δράση. Έτσι ο συγγραφέας καταφέρνει να προσδώσει την απαιτούμενη δύναμη στον λόγο του και να συγκλονίσει συθέμελα τις ψυχές των αναγνωστών του.

Η γραφή είναι σοκαριστική και πολλές φορές άκρως ρεαλιστική, είναι όμως διανθισμένη με ποιητικές και αλληγορικές πινελιές, οι  οποίες εκφράζουν κυρίως κρίσεις του συγγραφέα για τα συμβάντα και γενικά σχόλια για την ίδια τη ζωή και την ανθρώπινη φύση. Γενικά, η καλοδουλεμένη γραφή του αποτελεί ένα από τα δυνατότερα σημεία του βιβλίου. Το τέλος είναι ξαφνικό, απότομο και αφήνει διαφορετικά περιθώρια  ερμηνείας στον αναγνώστη.

Ο τόπος και ο χρόνος, επίσης, σκόπιμα δεν προσδιορίζονται. Έτσι ο Βαρβαρήγος κατορθώνει να τονίσει τη διαχρονικότητα του θέματος που πραγματεύεται. Και όντως, η σεξουαλική κακοποίηση, ο βιασμός και η σωματική βία μέσα στην οικογένεια είναι κάτι το οποίο μπορεί να συμβεί οποτεδήποτε και οπουδήποτε, ακόμη και μέσα στις καλύτερες οικογένειες, ακόμη και εκεί όπως δεν το περιμένει και δεν το φαντάζεται κανείς.

"Ο υγιής έρωτας και η αληθινή αγάπη είναι τα μέσα που σε μαθαίνουν πως να κατασκευάσεις τον εαυτό σου.

Ωραίο ακούγεται αυτό μα δεν είναι αρκετό. 

Σχεδόν πάντα  αυτά δεν μένουν αλώβητα μπροστά στον φόβο, τον πόνο, τη θλίψη και το αίμα.

Κι όλα μαζί παίρνουν το ίδιο όνομα:

Οδύνη.

Κι όταν όλα αυτά γίνουν πράξεις, έχουν πάλι το ίδιο όνομα:

Θάνατος". 

Εν κατακλείδι, το Παράτα με δεν είναι ένα απλό μυθιστόρημα. Πρόκειται πρωτίστως για ένα έξοχο ψυχογράφημα με πολλά θεατρικά και ποιητικά στοιχεία στην υπόθεση και τη γραφή. Τέλος, πρόκειται για ένα πόνημα άκρως επίκαιρο στη σημερινή εποχή όπου τα ποσοστά της ενδοοικογενειακής βίας παρουσιάζουν άνοδο όχι μονάχα στη χώρα μας, αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο.

Αντώνης Γιανακός, Η φύλακας του αρχείου, εκδ. Κέδρος, 2021, σελ.263

 

https://www.kedros.gr/product/9089/fylakas-arxeioy.html

Ο Αντώνης Γιανακός κατάγεται από την Αθήνα και ζει σήμερα στη Θεσσαλονίκη. Έχει γράψει ποιήματα, διηγήματα και μυθιστορήματα. Το δεύτερο μυθιστόρημά του με τίτλο Η φύλακας του αρχείου αφορά τον Ελληνικό Εμφύλιο, τα γεγονότα του 20ου αιώνα και τη συνεχιζόμενη διαίρεση του κόσμου στο κομμουνιστικό και το καπιταλιστικό στρατόπεδο.

Η αφήγηση κινείται σε τρία χρονικά επίπεδα: το παρόν, το παρελθόν μετά από τον Εμφύλιο και το παρελθόν κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου. Ο συγγραφέας εναλλάσσει επιδέξια τα τρία αυτά χρονικά επίπεδα και δημιουργεί δύο παράλληλες ιστορίες, οι οποίες στο τέλος θα συναντηθούν, ξαφνιάζοντας ευχάριστα τον αναγνώστη.

"Το παρελθόν είναι απρόβλεπτο και γεμάτο εκπλήξεις και μόνο για τον λόγο ότι κάθε φορά το βλέπουμε με άλλα μάτια".

Σύμφωνα, λοιπόν με την κρίση των σημερινών ιστορικών που πρωταγωνιστούν στο βιβλίο, όπως του υποψήφιου διδάκτορα Γιάννη και της Ελληνογαλλίδας ιστορικού Μαρί, το παρελθόν, και όχι απαραίτητα το μέλλον, είναι αυτό το οποίο μας επιφυλάσσει αναπάντεχες εκπλήξεις. Οι δύο αυτοί άνθρωποι ερευνούν τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας για την ταραγμένη περίοδο του Εμφυλίου και μαγεύονται από την ατυχή ιστορία μιας αντάρτισσας και ενός γιατρού. Όταν θα ταξιδέψουν στις Πρέσπες προκειμένου να βρουν την άκρη του νήματος της ιστορίας, θα συμβεί μια απρόσμενη ανατροπή.

Το παρελθόν κινείται κυρίως από το έτος 1949, αλλά και πρωτύτερα, περιγράφοντας εναργώς τις μάχες στον Γράμμο και τη φυγή των ανταρτών στη Ρουμανία και την πρώην Γιουγκοσλαβία. Αυτό το οποίο παρουσιάζει ξεχωριστό ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι ο Α.Γ. επιλέγει να περιγράψει, πλην των υπολοίπων, τη ζωή των ανταρτών στις ξένες αυτές χώρες.

Εκτός από τα παραπάνω, ο Α.Γ. δεν παραλείπει να αναφέρει όψεις του Μακεδονικού Αγώνα και του Μακεδονικού Ζητήματος, ακόμη και πριν από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, μεταπολεμικά γεγονότα που σημάδεψαν την ιστορία του κομμουνισμού, όπως η Άνοιξη της Πράγας, ο θάνατος του Τίτο το 1980, η πτώση του τείχους του Βερολίνου, η δυσκολία των πρώην ανταρτών να επιστρέψουν και να ζήσουν στην Ελλάδα, αλλά και οι επαίσχυντες διαιρέσεις μεταξύ των ίδιων των μελών του Κομμουνιστικού Κόμματος στην Ελλάδα. Η περίοδος της Χούντας στην Ελλάδα, οι μεταπολεμικές διώξεις και εκτελέσεις των κομμουνιστών από τους κυβερνητικούς, οι δύσκολες πορείες εν μέσω του Εμφυλίου στα βουνά για τους αντάρτες και οι ξεχωριστές δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι γυναίκες μέσα σε όλον αυτόν τον κυκεώνα, περιγράφονται και αυτά γλαφυρά στο πολυφωνικό αυτό ιστορικό μυθιστόρημα.

Η Ιστορία μπλέκεται με τον έρωτα και τις προσωπικές αναμνήσεις των ηρώων. Ο συγγραφέας προσφέρει στον αναγνώστη μία γρήγορη αφήγηση, χωρίς να πλατειάζει, περνώντας γρήγορα από το ένα θέμα στον άλλο. Δεν λησμονεί, όμως, παρόλα αυτά να αφιερώσει και τη δέουσα προσοχή σε ποιητικές, ερωτικές εκφράσεις και μαγευτικές, σύντομες περιγραφές. Σπανίως σε ιστορικό μυθιστόρημα τα ιστορικά γεγονότα μεταδίδονται με τόσον ανάλαφρο τρόπο στον αναγνώστη, σαν να πρόκειται για μυθιστόρημα. Οι κρίσεις για τον άνθρωπο, αλλά και την ίδια την Ιστορία δεν απουσιάζουν, δίνοντας μία μικρή φιλοσοφική νότα στο πόνημα.

Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί ότι ο συγγραφέας ανάγει τα μυθιστορηματικά του πρόσωπα στην ύπαρξη αληθινών, όπως τον Θεόδωρο Παπαπαναγιώτου, που ήταν ο αληθινός φύλακας του αρχείου, και ο Γιώργης Τζαμαλούκας, ο οποίος είναι γνωστός ως ο πατέρας της αντάρτικης χειρουργικής.

"Οι άνθρωποι, αν τους αφήσεις μόνους, μπορούν να γίνουν τέρατα, πρέπει να μάθουν να ζούνε μαζί, να βλέπουν και να σκέφτονται τον διπλανό τους, μόνο έτσι μπορούν να τα καταφέρουν. Οι άνθρωποι είναι τυφλοί τελικά, απίστευτα εγωιστές, νομίζουν ότι θα τα καταφέρουν μόνοι τους, κι όμως παλεύοντας ο καθένας για τον εαυτό του θα πνιγούν στην πλημμύρα άλλος σήμερα, άλλος αργότερα, πάντως όλοι στο τέλος θα πνιγούν".

Frank M.Snowden, Επιδημίες και κοινωνία,Από τον Μαύρο Θάνατο μέχρι σήμερα, εκδ.πατάκη, 2021, μεταφρ.Τ. Σπερελάκη, σελ. 701

 

https://www.patakis.gr/product/649535/vivlia-anthropistikes-kai-koinonikes-episthmes-istoria-arxaiologia/Epidhmies-kai-koinonia/

 Χωρίς υπερβολή, το συγκεκριμένο πόνημα το συγκαταλέγω ανάμεσα στα καλύτερα-αν όχι το καλύτερο-από τα βιβλία που διάβασα τελευταία ανάμεσα στην πληθώρα εκείνων που κυκλοφόρησαν προσφάτως για το συγκεκριμένο θέμα μετά από το ξέσπασμα της πανδημίας του κορονοιού. Για όσους από εμάς δεν είμαστε γιατροί ή βιολόγοι, δεν νομίζω να έχει γραφτεί άλλο πόνημα το οποίο να εξηγεί τόσο γλαφυρά και παραστατικά όλα όσα αφορούν τις φοβερές επιδημίες και τις λοιμώδεις νόσους που έπληξαν την ανθρωπότητα από τον Μεσαίωνα ως και τη σημερινή εποχή.

Ο ομότιμος καθηγητής Ιστορίας και Ιστορίας της Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Γέιλ Frank Snowden εξηγεί στον πρόλογο και την εισαγωγή του  βιβλίου του τους λόγους για τους οποίους οι πανδημίες των λοιμωδών νοσημάτων δεν έχουν εξαλειφθεί ούτε σήμερα.

Αρχικά επεξηγεί τη χυμοπαθολογία του Ιπποκράτη και το πως αυτή μετατράπηκε από εμπειρική μέθοδος σε καθαρή εξιδανίκευση των κειμένων από τον μεταγενέστερο φημισμένο γιατρό, τον Γαληνό. Κάτι τέτοιο είναι αναγκαίο, αφού η θεωρία των χυμών του Ιπποκράτη και οι μεταγενέστερες αλλαγές του Γαληνού στην ιατρική επιστήμη καθόρισαν τη συμπεριφορά των γιατρών καθ' όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα, μέχρι και το ξέσπασμα της πρώτης μεγάλης πανδημίας που εξετάζει, της βουβωνικής πανώλης, η οποία ενέσκηψε τον 14ο αιώνα στην Ευρώπη. Αφού εξετάσει ενδελεχώς τα αίτια της ασθένειας, τη συμπτωματολογία, της γραμμές μετάδοσης, τα μέτρα αντιμετώπισης-τις καραντίνες και τα σχετικά-, καθώς και τις συνέπειες στην ανθρώπινη κοινωνία, ο Snowden συνεχίζει με την άλλη μεγάλη μάστιγα των νεώτερων χρόνων, της ευλογιάς.

Στη συνέχεια ασχολείται με τις επιδημίες του κίτρινου πυρετού, του τύφου και της δυσεντερίας, οι οποίες έπληξαν τον στρατό του Μεγάλου Ναπολέοντα και καθόρισαν την έκβαση των μαχών του. Πρόκειται για ένα κεφάλαιο που θα καταπλήξει ακόμη και ιστορικούς που αγνοούσαν ενδεχομένως αυτή την "υγειονομική" πλευρά των εκστρατειών του Ναπολέοντα από την Αιτή μέχρι και τη Ρωσία.

Ακολούθως, ο Snowden αναλύει το πως άλλαξαν τα πράγματα στον κόσμο της υγείας με την ανακάλυψη των μικροβίων και την ανάπτυξη της μικροβιακής θεωρίας των νόσων. Παρ' όλα αυτά, όμως, η θεραπεία ασθενειών όπως για παράδειγμα η χολέρα και η φυματίωση παρέμεναν εξαιρετικά θανατηφόρες ως την παραγωγή του πρώτου αντιβιοτικού της πενικιλίνης, αφού μέχρι τότε οι γιατροί ήταν στην ουσία ανίσχυροι απέναντι στους ύπουλους αυτούς μικροοργανισμούς.

Ο συγγραφέας περιγράφει στο βιβλίο του την παραγωγή του πρώτου εμβολίου από τον Άγγλο γιατρό Τζέννερ και όλη τη φρενίτιδα και τον παραλογισμό που, όπως συμβαίνει και σήμερα, συνόδεψε την καινούρια αυτή εφεύρεση, αποδεικνύοντας ότι η ανθρώπινη φύση παραμένει πάντοτε δύσπιστη απέναντι σε οτιδήποτε νέο σε όλες τις εποχές και σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης.

Ο Snowden δεν αφήνει έξω από τις σελίδες του βιβλίου του ούτε την πολιομυελίτιδα, την ελονοσία, την τρίτη επιδημία πανώλης που έπληξε τον 19ο αιώνα τον Τρίτο Κόσμο, αλλά και σύγχρονες μάστιγες, όπως το AIDS, τον SARS και τον ιό Έμπολα.

Όλες αυτές τις πανδημίες ο συγγραφέας τις εξετάζει από άποψη κοινωνική, καλλιτεχνική, λογοτεχνική- όπως συνέβη κατά κόρον με τη φυματίωση-, πολιτισμική, οικονομική και υγειονομική και αυτό ακριβώς είναι και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του βιβλίου του. Στηλιτεύοντας τα λάθη του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, των κυβερνώντων, αλλά και των διψασμένων για κέρδη εταιρειών στη διαχείριση της πρόσφατης επιδημίας του ιού Έμπολα στη Δυτική Αφρική, καταλήγει στην αρχαία διαπίστωση ότι η δημόσια υγεία πρέπει να είναι ο ύψιστος νόμος του ανθρώπου και να υπερισχύει των νόμων της αγοράς.

Το βιβλίο, γραμμένο σε γλώσσα απλή, σαφή και κατανοητή, απαλλαγμένη από δυσνόητους επιστημονικούς όρους, θα λύσει πολλές απορίες, επίκαιρες λόγω της σημερινής πανδημίας και θα βάλει σε μία λογική σειρά τα σχετιζόμενα με την ιατρική θέματα στον νου των αναγνωστών. Αναμφίβολα πρόκειται για ένα από τα πιο ενδιαφέροντα βιβλία που διάβασα τη φετινή χρονιά και το οποίο συνιστώ ανεπιφύλακτα σε όλους και ιδίως σε όσους τείνουν να είναι διστακτικοί απέναντι στα επιστημονικά επιτεύγματα της εποχής μας. Μόνο όταν ο αναγνώστης διαβάσει και μάθει σχετικά με το πως ήταν η ζωή μας συντροφιά με τις θανατηφόρες αυτές ασθένειες, χωρίς φάρμακα, αντιβιοτικά και εμβόλια για να αντιμετωπιστούν, θα μπορέσει να κατανοήσει καλύτερα τις υπηρεσίες που έχει προσφέρει η ιατρική πρόοδος στην ανθρωπότητα.

Άννα Γρίβα, Εξόριστες βασίλισσες, εκδ. Μελάνι, 2021, σελ.180

 Οι πολλαπλές όψεις της ανθρώπινης φύσης στο διάβα της Ιστορίας

 Γυναίκες στο Βυζάντιο. Γυναίκες στη χαραυγή του Μεσαίωνα, σε χρόνους σκοτεινούς και μεταβατικούς, τότε που η ειδωλολατρία έπνεε σιγά σιγά τα λοίσθια και ανέτειλε το δόγμα του χριστιανισμού μέσα σε μια ατμόσφαιρα μισαλλοδοξίας και φανατισμού. Γυναίκες που φλέρταραν με την εξουσία, βασίλισσες και εξόριστες, δυνατές, με πάθος, θέληση, υπομονή και επιμονή προκειμένου να επιτύχουν τους στόχους τους. Γυναίκες που πήραν την απόφαση να παίξουν με τη φωτιά, ρίσκαραν και έχασαν το παιχνίδι, αλλά βγήκαν τελικά νικήτριες με τον τρόπο τους.

Κοντά σε αυτές τις δυναμικές προσωπικότητες, υπάρχουν και οι γυναίκες της σκιάς, εκείνες που μένουν κρυμμένες πίσω από τις κουρτίνες, αλλά, παρ' όλα αυτά, διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στα τεκταινόμενα από τα παρασκήνια. Αυτές δεν είναι οι βασίλισσες, αλλά οι υπηρέτριες, οι ζητιάνες, οι φτωχές, οι ανώνυμες, οι περιπλανώμενες και οι ερημίτισσες της ανατολής.

Για όλες αυτές τις γυναίκες της μακρινής εκείνης εποχής μας μιλάει η Άννα Γρίβα στο βιβλίο της Εξόριστες βασίλισσες. Η υπόθεση του μυθιστορήματος εκτυλίσσεται στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, ιδίως στην Κωνσταντινούπολη και την Αθήνα στα μέσα του πέμπτου μεταχριστιανικού αιώνα. Η Ευδοξία, η γυναίκα του αυτοκράτορα Βαλεντινιανού, επιστρέφει στην πρωτεύουσα μετά από την πολύχρονη αιχμαλωσία της από τη φυλή των Βανδάλων στη Βόρεια Αφρική. Τότε θα διαβάσει το ημερολόγιο της μητέρας της, της Αυγούστας Ευδοκίας και θα μυηθεί στη δική της, άγνωστη σε εκείνην, ιστορία.

Η Αυγούστα Ευδοκία είναι η πρώην Αθηναΐδα, η κόρη του πασίγνωστου φιλοσόφου Λεόντιου από την Αθήνα, η οποία θα καταλήξει εντελώς τυχαία στον αυτοκρατορικό θώκο, πλάι στον αυτοκράτορα Θεοδόσιο Β΄ τον Μικρό. Θα καταστεί ευνοούμενη της πανίσχυρης και ερωτευμένης με την εξουσία αδελφής του, της αδίστακτης Πουλχερίας και θα προσπαθήσει να ισορροπήσει ανάμεσα στο πλήθος των αντιφάσεων το οποίο θα χαρακτηρίζει έκτοτε τη ζωή της: τον έρωτα και τον γάμο, τον χριστιανισμό και τον παγανισμό,  το θέλω και το πρέπει, τη βία και την ανθρωπιά, τη γνώση και την πίστη, την αλήθεια και την υποκρισία.

Σκοπός της Άννας Γρίβα δεν είναι η συγγραφή ενός απλού  ιστορικού μυθιστορήματος, αλλά περισσότερο η ακριβής απεικόνιση και περιγραφή της ψυχολογίας μιας γυναίκας των ανώτερων τάξεων, δέσμιας των κοινωνικών επιταγών, στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Διότι πόση ελευθερία είχαν εν τέλει στις επιλογές τους αυτές οι γυναίκες της εξουσίας; Όσο περίεργο κι αν φαίνεται σε εμάς σήμερα, η ζωή αυτών των γυναικών, των καταπιεσμένων από τις πατριαρχικές κοινωνίες, κάθε άλλο παρά ήταν στρωμένη με ροδοπέταλα. Ο αναγνώστης θα καταλάβει, με το παρόν πόνημα της Γρίβα, πόσο πολύ ταλανίζονταν οι γυναίκες αυτές από τους πόθους και τα πάθη τους και πόσο διψασμένες ήταν για αγάπη, έρωτα και μία κανονική ζωή στη οποία οι ίδιες θα αποφάσιζαν γι' αυτήν και όχι οι γύρω τους.

Στις Εξόριστες βασίλισσες βλέπουμε τη διαχρονικότητα της ανθρώπινης φύσης και την καθολική ανάγκη όλων μας για αγάπη και αποδοχή, αλλά και υλοποίηση των πιο μύχιων επιθυμιών μας. Ούτε οι εποχές αυτές όμως ήταν τελικά για πρίγκιπες και πριγκίπισσες και ο αναγνώστης θα διαπιστώσει πόσο πολύ ανήκουν τελικά στη σφαίρα του μύθου όλες αυτές οι ωραιοποιήσεις των παιδικών παραμυθιών που αφορούν τις ζωές των πανίσχυρων βασιλιάδων. Ο αναγνώστης θα απομυθοποιήσει τη ζωή όλων αυτών και θα κατανοήσει ότι πάντοτε, σε όλες τις εποχές, η δύναμη του έρωτα ήταν εκείνη που κινούσε συχνά τα νήματα και ότι οι άνθρωποι είναι πάντα δέσμιοι τόσο της ανάγκης τους για αγάπη και αποδοχή, αλλά και της δίψας τους για εξουσία και αναγνώριση.

Αποβάλλοντας κάθε σκέψη για διδακτισμό, η συγγραφέας ενδύεται άψογα τον ρόλο της αριστοκράτισσας και μας καταθέτει, μέσω μιας δυνατής πρωτοπρόσωπης αφήγησης, τα εσώψυχα μιας βυζαντινής βασίλισσας-ή μάλλον δύο-, αλλά και απεικονίζει, συγχρόνως, εναργώς τη σχέση της με τους γύρω της.

Η ιδιαίτερα ταραγμένη εποχή και η προσπάθεια συγκερασμού της χριστιανικής θρησκείας με την ελληνική φιλοσοφία, η οποία είχε ως αποτέλεσμα την ξεκάθαρη υποταγή της δεύτερης στην πρώτη, δίνουν τον ιστορικό τόνο του βιβλίου, όπως και η περιγραφή της ίδρυσης του Πανδιδακτηρίου, το οποίο μπορεί να θεωρηθεί ως το πρώτο πανεπιστήμιο της Ευρώπης.

Το μυθιστόρημα Εξόριστες βασίλισσες είναι ένα ιδιαίτερα ατμοσφαιρικό πόνημα γραμμένο με όλη εκείνη τη μελαγχολική και θυμοσοφική διάθεση η οποία χαρακτήριζε τους φιλοσόφους εκείνης της εποχής που έβλεπαν τον κόσμο τους να καταρρέει μπροστά στην ασυγκράτητη επέλαση του χριστιανισμού. Τα σκήπτρα της αφήγησης κρατά η Λογοτεχνία, αλλά ο σεβασμός στην Ιστορία και η μελέτη της συγγραφέως για την εποχή είναι αδιαμφισβήτητες. Τόσο για τον Γιζέριχο, τον αρχηγό των Βανδάλων στο βιβλίο, όσο και για την ίδια την εξόριστη βασίλισσα Ευδοκία, αλλά και για τη συγγραφέα η ίδια η πράξη της γραφής-και της καταγραφής- δεν ήταν παρά " το πέρασμα σε μιαν άλλη, ανώτερη ζωή, μια μαγική πράξη που μετέτρεπε το άπιαστο των λόγων και των υποσχέσεών σε διαυγή αλήθεια".