Η αστρονομία με απλά λόγια, εκδ. Κλειδάριθμος

 

Η σειρά των εκδόσεων Κλειδάριθμος για θέματα γενικού ενδιαφέροντος όπως η φιλοσοφία, η λογοτεχνία, η μυθολογία, η ιστορία, η οικονομία, η φιλοσοφία, οι επιστήμες, η ψυχολογία και η πολιτική, γραμμένα από ξένους συγγραφείς, ειδήμονες στους συγκεκριμένους τομείς, είναι πολύ δημοφιλής και δικαίως. Πρόκειται για καλογραμμένα, προσιτά βιβλία, με συναρπαστική εικονογράφηση, τύπου ευκολοδιάβαστης εγκυκλοπαίδειας. Δεν είναι τυχαίο εξάλλου που όλα τα βιβλία της σειρά συμπεριλαμβάνουν στον τίτλο τις λέξεις «απλά λόγια», προκειμένου να τονιστεί το πόσο προσιτά είναι στο ευρύ κοινό το οποίο δεν έχει καμία εξειδίκευση στα εν λόγω αντικείμενα.

 

Τη σειρά αυτή έρχεται τώρα να συμπληρώσει ο εξίσου επιτυχημένος με τους υπόλοιπους τόμος «Αστρονομία». Για το εν λόγω πεδίο οι περισσότεροι από εμάς τους αναγνώστες τρέφουμε ακόμη μεγαλύτερη άγνοια, σε σχέση τουλάχιστον με τα πιο δημοφιλή πεδία της ιστορίας, της μυθολογίας, της φιλοσοφίας και των επιστημών. Η Αστρονομία είναι από τη φύση της τέτοιο αντικείμενο το οποίο γίνεται δύσκολα κατανοητό από τους μη ειδικούς και ιδιαίτερα όσους δεν έχουν σπουδάσει ή ασχοληθεί με κάποια από τις θετικές επιστήμες. Γι’ αυτό θεωρώ πολύ σημαντικό το γεγονός πως εγώ,  εκπρόσωπος μίας θεωρητικής επιστήμης όπως η Ιστορία, βρήκα το βιβλίο αυτό εξαιρετικά ευκολοδιάβαστο και κατανοητό.

 

Οι συγγραφείς προσπαθούν να αποφύγουν τις περίπλοκες έννοιες της αστρονομίας, οι οποίες γίνονται κατανοητές μονάχα από τους αστροφυσικούς και μας εξιστορούν τόσο την ιστορία, όσο και τις βασικές έννοιες της επιστήμης της αστρονομίας από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας. Τα κεφάλαια του βιβλίου παραθέτουν ολόκληρη την ιστορία της αστρονομίας σε χρονολογική σειρά, αρχίζοντας από το κεφάλαιο «Μύθος και επιστήμη 600π.Χ. -1550 μ.Χ.», το οποίο αναφέρεται στα χρόνια κατά τα οποία η αστρονομία ήταν ενωμένη με την αστρολογία, δηλαδή από την αρχαιότητα μέχρι και το τέλος του μεσαίωνα. Τότε το γεωκεντρικό σύστημα κυριαρχούσε και πολλές γνώσεις σχετικά με τον ουρανό και τα αστέρια ήταν λανθασμένες. Χάρη στην επανάσταση που επέφερε το τηλεσκόπιο, κάτι το οποίο αποτελεί το θέμα του δεύτερου κεφαλαίου του βιβλίου από το 1550-1750, η ορθότητα του ηλιοκεντρικού συστήματος αποδείχτηκε πέραν πάσης αμφιβολίας. Το επόμενο κεφάλαιο ασχολείται με τις γνώσεις για το σύμπαν οι οποίες διευρύνθηκαν σημαντικά από το 1750 ως το1850. Τότε ανακαλύφθηκαν δύο νέοι πλανήτες, ο Ουρανός και ο Ποσειδώνας- η ανακάλυψη του Πλούτωνα θα έπρεπε να περιμένει ως τον εικοστό αιώνα και συγκεκριμένα ως το 1930. Ακολούθως εξετάζεται η περίοδος της αυγής της αστροφυσικής, δηλαδή η περίοδος από το 1850-1915, για να φτάσουμε στο επόμενο κεφάλαιο που ασχολείται με τη θεωρία της σχετικότητας (1915-1950). Την περίοδο 1950-1975 νέα παράθυρα μας ανοίγονται στο σύμπαν με την εκτόξευση δορυφόρων και τις πρώτες επισκέψεις στη σελήνη. Τέλος, εξετάζεται η εξέλιξη της επιστήμης της αστρονομίας από την περίοδο του 1975 μέχρι σήμερα.

 

Ονόματα όπως Γαλιλαίος, Κοπέρνικος, Αρίσταρχος, Χώκινγκ, Αινστάιν και άλλα αναφέρονται συχνά στις σελίδες του βιβλίου, όπως είναι φυσικό, αξίζει όμως να σημειωθεί ότι οι αναγνώστες θα μάθουν και άλλα ονόματα που προσέφεραν τα μέγιστα στον χώρο της αστρονομίας, όπως και τα άγνωστα ονόματα κάποιων γυναικών αστρονόμων. Οφείλουμε, τέλος, να συμπληρώσουμε ότι το παρόν πόνημα συνοδεύεται στο τέλος από ένα εκτενές γλωσσάρι και ευρετήριο.

Γιώργος Στ. Παλαιολόπουλος, Στα ίχνη των παιδιών του εμφυλίου, τεκμήρια-μαρτυρίες, εκδ. Επίκεντρο

 

Ο ελληνικός εμφύλιος πόλεμος (1944-49) αποτελεί θεματικά ένα από τα μεγαλύτερα ιστορικά ταμπού στη χώρα μας. Δεν υπάρχει έτερο γεγονός στην Ελληνική Ιστορία το οποίο να έχει αποτελέσει μεγαλύτερη πηγή διαμάχης και διχογνωμίας σχετικά με τον τρόπο καταγραφής του ανάμεσα σε ιστορικούς και ερευνητές, ενώ ακόμη και σήμερα, πάνω από ογδόντα έτη μετά το πέρας του, διδάσκεται πλημμελέστατα στα σχολεία μας-ή και καθόλου συνηθέστερα-και αποτελεί ακόμη στοιχείο διαχωρισμού της ελληνικής κοινωνίας σε «αριστερούς» και «δεξιούς». Ο Ελληνικός Εμφύλιος αποτελεί μαζί με τη Μικρασιατική Καταστροφή το μεγαλύτερο εθνικό τραύμα μας. Όσοι ιστορικοί, επομένως, αποφασίζουν να ασχοληθούν μαζί του, ξεπερνώντας τις δυσκολίες που συνεπάγεται ένα τέτοιο εγχείρημα, αξίζουν αναντίρρητα τους επαίνους μας.

 

Ένας τέτοιος άνθρωπος είναι και ο ιστορικός ερευνητής Γεώργιος Στ. Παλαιόπουλος, Κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης στις Γλώσσες και τον Πολιτισμό των χωρών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης με ειδίκευση στις Κοινωνικές, Πολιτισμικές και Πολιτικές δομές της. Τα εύσημα που πρέπει να αποδοθούν στον συγκεκριμένο ερευνητή και συγγραφέα του παρόντος πονήματος για τα παιδομάζωμα στον Ελληνικό Εμφύλιο είναι ακόμη μεγαλύτερα αν σκεφτεί κανείς ότι μεγάλο μέρος του βιβλίου του βασίζεται σε έρευνα που πραγματοποίησε ο συγγραφέας με βάση αδημοσίευτες πηγές και αρχειακού υλικού. Αυτές περιλαμβάνουν το Ιστορικό Αρχείο Ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών της Κεντρικής Υπηρεσίας στην Αθήνα εν έτει 1948, το αρχείο του 1949 της Κεντρικής Υπηρεσίας, όπως και αυτό του 1950 και τα αδημοσίευτα αρχεία των Γενικών Κρατικών Αρχείων από το Παράρτημα Φλώρινας. Πέρα από τα παραπάνω, ο συγγραφέας στηρίχθηκε για τη συγγραφή του βιβλίου του και σε μία πληθώρα δημοσιευμένων πηγών και σε μία αρκετά μεγάλη και ήδη προϋπάρχουσα βιβλιογραφία.

 

Το έτος 1948 κατά τη διάρκεια του Ελληνικού Εμφυλίου ήταν το έτος κατά το οποίο ξεκίνησε η συλλογή των Ελληνοπαίδων στην Ήπειρο πρωτίστως, αλλά και τη Μακεδονία και τη Θράκη. Ο συγγραφέας καταγράφει τις ειδικές διαδρομές που ακολούθησαν οι αποστολές των Ελληνοπαίδων στις χώρες του κομμουνιστικού μπλοκ , όπως στην Τσεχοσλοβακία, τη Γιουγκοσλαβία, την Αλβανία, την Ουγγαρία, τη Ρουμανία, την Πολωνία, τη Βουλγαρία ακόμη και την ίδια τη Ρωσία. Ο Παλαιόπουλος, αξιοποιώντας τις καταγραφές των αρχείων μας δίνει άγνωστες μέχρι τώρα λεπτομέρειες για το παιδομάζωμα και παραθέτει λεπτομερείς αριθμούς των παιδιών που εκτοπίστηκαν, αλλά και εκείνων που επαναπατρίστηκαν τελικά. Συνεπάγεται δε από τα αρχεία, ότι οι νομοί Φλώρινας και Καστοριάς στη Βόρειο Ελλάδα ήταν τα κύρια κέντρα του παιδομαζώματος και της διεκπεραίωσής των αποστολών στα κέντρα του εξωτερικού. Δεν παραλείπεται η αναφορά στη διεθνοποίηση του ζητήματος, καθώς και στο ζήτημα του επαναπατρισμού και της εμπλοκής ξένων παραγόντων σε αυτόν, όπως του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, του ΟΗΕ, των κυβερνήσεων των ΗΠΑ, της Αυστραλίας και άλλων φορέων.

 

Εν κατακλείδι πρόκειται για ένα πολύ αξιόλογο πόνημα που θίγει ένα εξαιρετικά ευαίσθητο ζήτημα, αφού, συν τοις άλλοις, το ζήτημα του παιδομαζώματος κατά τον Ελληνικό Εμφύλιο κατέληξε να συνδεθεί και με το Μακεδονικό Ζήτημα, ένα άλλο μεγάλο ακανθώδες ζήτημα της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, το οποίο επίσης προκαλεί πάθη μέχρι τις μέρες μας παρά τη φαινομενική επίλυσή του.

Gordon Kerr, Μία σύντομη ιστορία του Α΄Παγκοσμίου πολέμου, εκδ. Ψυχογιός

 

Οι συνοπτικές ιστορίες σημαντικών γεγονότων της Παγκόσμιας Ιστορίας γνωρίζουν μεγάλη εκδοτική άνθηση στις μέρες μας και δικαίως, αφού αποτελούν πραγματικά τον καλύτερο τρόπο προκειμένου να μάθει κάποιος Ιστορία με εύληπτο και ευχάριστο τρόπο και δίχως να φορτώσει με περιττές λεπτομέρειες  το μυαλό του. Όταν δε το βιβλίο είναι και καλογραμμένο, όπως το παρόν πόνημα του Gordon Kerr για τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, τότε τα πράγματα είναι ακόμη καλύτερα.

 

Ο Gordon Kerr έχει καταγωγή από τη Σκοτία και είναι κάτοχος πτυχίου στην Ιστορία της Τέχνης από το Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης. Είναι επαγγελματίας συγγραφέας ιστορικών μελετών για ποικίλα θέματα Ιστορίας και Ιστορίας της Τέχνης, ενώ έχει γράψει και μυθιστορήματα.

 

Ο Kerr αφιερώνει επτά σύντομης εκτάσεως κεφάλαια στο βιβλίο του προκειμένου να μας αφηγηθεί τα σημαντικότερα γεγονότα του πρώτου Μεγάλου Πολέμου, του μεγαλύτερου πολέμου που είχε γίνει στον πλανήτη ως τότε και που όλοι νόμιζαν ότι θα τελείωνε γρήγορα.

 

Ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος έχει μείνει στην Ιστορία ως πόλεμος των χαρακωμάτων. Ξεκίνησε στις 28 Ιουλίου 1914 όταν ο Γκαβρίλο Πρίντσιπ δολοφόνησε τον διάδοχο του Αυστροουγγρικού θρόνου Φραγκίσκο Φερδινάνδο. Μετά από αυτό το γεγονός, η συμμετοχή τόσο της Γερμανίας στο πλευρό της Αυστροουγγαρίας, όσο και της Αγγλίας και της Γαλλίας στο απέναντι στρατόπεδο. Οι πιο γνωστές μάχες του πολέμου όπως  εκείνη του Μάρνη, της Υπρ, της Μονς, του Βερντέν και του Σομ αλλά και η πιο γνωστή ναυμαχία του πολέμου, η ναυμαχία της Γιουτλάνδης παρουσιάζονται αναλυτικά στα διάφορα κεφάλαια του βιβλίου.

 

Στο πρώτο κεφάλαιο ο συγγραφέας αναλύει τα περίπλοκα αίτια του πολέμου και παρουσιάζει την κατάσταση στην ευρωπαϊκή ήπειρο πριν από τον πόλεμο. Εν συνεχεία, αφιερώνει ένα κεφάλαιο για κάθε ένα από τα έτη του πολέμου, το 1914, το 1915, το 1916, το 1917 και το έτος κατά το οποίο υπογράφτηκε τελικά η πολυπόθητη ειρήνη, το 1918. Στο έβδομο και τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου του ο συγγραφέας αξιολογεί το κόστος της ειρήνης και εξηγεί πως οι συνθήκες ειρήνης που υπογράφτηκαν το 1918 έβαλαν τα θεμέλια όχι για την ειρήνη και την ευημερία στην ήπειρο, αλλά για τη διεξαγωγή ενός άλλου πολέμου, του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, ο οποίος δεν ήταν παρά το φυσικό επακόλουθο του Πρώτου.

 

Το επίμετρο στο τέλος του βιβλίο που μας μιλάει εκτενώς για τη συμμετοχή της Ελλάδος στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο το υπογράφει η ιστορικός Έλλη Λεμονίδου. Αυτό είναι εξαιρετικά κατατοπιστικό για τον Έλληνα αναγνώστη  και  συμπληρώνει θαυμάσια τα λεγόμενα του Kerr σχετικά με τον πόλεμο. Η παράθεση βιβλιογραφίας και ευρετηρίου στο τέλος του βιβλίου είναι εξίσου χρήσιμα για τους αναγνώστες.

Σώτη Τριανταφύλλου, Άκου το λιοντάρι, εκδ. Πατάκη

 

Η Σώτη Τριανταφύλλου, μία από τις γνωστότερες και πιο παραγωγικές Ελληνίδες συγγραφείς. Είναι εκείνη η οποία μπορεί να διεκδικήσει περισσότερο από όλους τους Έλληνες συγγραφείς τον τίτλο της πρωτοτυπίας στα συγγράμματά της. Και αυτό διότι κάθε πόνημά μας της είναι εντελώς διαφορετικό από τα προηγούμενά της. Η Σώτη σαν χαμαιλέοντας  κινείται με άνεση στα βιβλία της ανάμεσα στο κοινωνικό μυθιστόρημα, στο ιστορικό μυθιστόρημα, στο πολιτικό, φιλολογικό και το φιλοσοφικό δοκίμιο ή το δοκίμιο τέχνης, ακόμη και στο μυθιστόρημα εποχής, την ταξιδιωτική και την παιδική λογοτεχνία, καθώς και το διήγημα. Κοντά σε αυτά, πρέπει να αναφερθεί και το σπουδαίο μεταφραστικό της έργο.

 

Ένα κοινό στοιχείο παρουσιάζουν όλα τα πονήματα της Σώτης: το αστείρευτο χιούμορ και ο απύθμενος αυτοσαρκασμός με τους  οποίους κατασκευάζει πάντοτε την πανέμορφη πρόζα της. Έτσι λοιπόν και το καινούριο βιβλίο της με τον ευφάνταστο τίτλο «Άκου το λιοντάρι» δεν υστερεί σε αυτόν τον τομέα.

 

Το «Άκου το λιοντάρι» είναι ένα βιβλίο ανάλαφρο, σπιρτόζικο, με μία ευχάριστη θεματική που θα ψυχαγωγήσει τους αναγνώστες, αλλά και θα γυρίσει τους μεγαλύτερους από αυτούς  λιγάκι πίσω στον χρόνο, στις τελευταίες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, κάτι που όλοι οι αναγνώστες άνω τον σαράντα ετών κατά βάθος επιθυμούν. Το βιβλίο μας μιλάει για την αθηναϊκή οικογένεια των Λεοντάρηδων, κατοίκων της Φωκίωνος Νέγρη, τον βίο και την πολιτεία τους, το πορτρέτο των αναμεταξύ τους σχέσεων, αλλά και συνάμα για μία ολόκληρη εποχή: τις τελευταίες δεκαετίες του εικοστού αιώνα στην πρωτεύουσα.

 

Το μυθιστόρημα ακροβατεί διαρκώς ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο. Από τη μία έχουμε τον Ηλία Λεοντάρη, ο οποίος βρίσκεται σε κώμα στην εντατική μετά από ατύχημα και από την άλλη την υπόλοιπη οικογένεια που συνεχίζει κανονικά τη ζωή της. Το δυστοπικό και δυσάρεστο παρόν στη ΜΕΘ εναλλάσσεται στην αφήγηση με τις ανάλαφρες και ευχάριστες αναμνήσεις των υπόλοιπων μελών της οικογένειας. Και αυτά δεν είναι διόλου λίγα. Εκτός από τον Ηλία, υπάρχει η γυναίκα του η Μυρτώ και τα δυο τους παιδιά, η Χριστίνα και ο Αναστάσης. Υπάρχει ο αδελφός του Ηλία, ο Σαράντης, η γυναίκα του η Μάντυ, η οποία διεκδικεί ίσως και τον τίτλο της πρωταγωνίστριας του βιβλίου, και οι δυο γιοι τους, ο Κωνσταντίνος και ο Φραγκίσκος. Είναι και οι γονείς Λεοντάρη, ο Χρήστος και η Φραγκίσκη. Πέρα από όλους αυτούς, στο πολυάνθρωπο αυτό μυθιστόρημα εμφανίζονται   και άλλα πολλά πρόσωπα, όπως η Ζουζού και η Ελεάννα, οι καρδιακές φίλες της Μάντυ.

 

Το δυστύχημα του Ηλία στην παραλιακή λεωφόρο φαίνεται πως σημαδεύει οριστικά τη ζωή της οικογένειας, μήπως όμως δεν είναι τελικά μόνο αυτό; Ίσως τελικά άλλα πράγματα, από εκείνα που έχουν ήδη συμβεί, να είναι αυτά που να έχουν μεγαλύτερη σημασία. Ίσως να είναι όλες εκείνες οι μνήμες των τελών του 1970 και του 1980, η ροκ μουσική, η Μονόπολη, το Τρίβιαλ Περσούτ, η Βουγιουκλάκη, ο Μπονάτσος, ο λιμός στην Αιθιοπία και όλα εκείνα τα γεγονότα που σημάδεψαν το τέλος μιας εποχής. Όλα αυτά αντιπαρατίθενται με το παρόν του 21^ου αιώνα, το παρόν της κρίσης, των Λεξοτανίλ, της νοσταλγίας και της ΜΕΘ στην οποία βρίσκεται ο Ηλίας.

 

Η συγγραφέας, συν τοις άλλοις καταφεύγει σε ένα έξυπνο και παιχνιδιάρικο εφεύρημα στην αρχή του βιβλίου της: βάζει την Έρση Μυλωνά στη δική της θέση, εκείνης της συγγραφέως που θα γράψει ένα μυθιστόρημα για την αθηναϊκή οικογένεια των Αρκουδέων με τίτλο «Άκου την αρκούδα». Αυτό που διαβάζουμε εμείς δηλαδή στη συνέχεια είναι η ιστορία της Έρσης και όχι της Σώτης!

 

Η Σώτη Τριανταφύλλου είναι μία συγγραφέας που δεν παύει να μας εκπλήσσει. Γι’ αυτό και θα συνεχίζουμε να τη διαβάζουμε όσο αυτή γράφει. Διότι είναι διαφορετική σε κάθε βιβλίο της και μας κάνει πάντοτε να γελάμε και μας διασκεδάζει με την πνευματώδη και καλοδουλεμένη γραφή της.