Οι άγνωστες επαφές των Ελλήνων με τους Ιωάννίτες ιππότες κατά την Ελληνική Επανάσταση

 

 

Λίγοι το γνωρίζουν αλλά φαίνεται ότι οι επαναστατημένοι Έλληνες είχαν επαφές με τους περίφημους Ιωαννίτες ιππότες της Μάλτας κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης. 'Ηδη από το 1822 οι ηγέτες των επαναστατημένων Ελλήνων προσπαθούσαν να βρουν πόρους για τη συνέχιση του Αγώνα. Προτού στραφούν επομένως στους Βρετανούς για τη σύναψη δανείου φαίνεται πως συζήτησαν με τους διάσημους τραπεζίτες προκειμένου αυτοί να τους χορηγήσουν ένα δάνειο 4 εκατομμυρίων φράγκων με αντάλλαγμα την προσωρινή παραχώρηση του νησιού της Σκύρου. Ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος όμως φρέναρε τις διαπραγματεύσεις, αφού πίστευε πως μια τέτοια κίνηση θα λαμβανόταν-και δικαίως- ως εχθρική από τους Γάλλους και τους Βρετανούς. Η κίνηση αυτή, εντούτοις, κι ας έμεινε τελικά ανολοκλήρωτη, πέτυχε τον σκοπό της,  να θυμίσει δηλαδή στην βρετανική κυβέρνηση ότι οι Έλληνες μπορούσαν να βρουν και αλλού χρήματα αν δεν τους τα έδιναν εκείνοι. Έτσι οι Βρετανοί έδωσαν τελικά το πολυπόθητο δάνειο στους επαναστατημένους Έλληνες.

Προχωρώντας τώρα στο 1828 όταν ο πρώτος Κυβερνήτης του ελληνικού κράτους, Ιωάννης Καποδίστριας, θέλησε να κόψει τον φοίνικα, το πρώτο εθνικό νόμισμα, διαπίστωσε ότι δεν διέθετε καν μηχάνημα κοπής νομισμάτων. Έτσι επέλεξε να στείλει τον Αλέξανδρο Κοντόσταβλο, γνωστό μεγαλέμπορο της εποχής από τη Χίο στη Μάλτα για να αγοράσει με χρήματα από ένα ρωσικό δάνειο ένα παλιό μηχάνημα κοπής νομισμάτων από τους Ιππότες. Φαίνεται δε πως το συγκεκριμένο μηχάνημα το είχαν φέρει οι Ιωαννίτες στη Μάλτα από το Ρόδο όταν την εγκατέλειψαν το 1522 μετά από την εκδίωξή τους από τον Οθωμανό σουλτάνο Σουλεϊμάν τον Μεγαλοπρεπή.

Το μηχάνημα μεταφέρθηκε εκ νέου, λοιπόν, στην Αίγινα και εκεί κόπηκαν τα πρώτα ελληνικά νομίσματα του νεοσύστατου κράτους, τα οποία είχαν στη μία τους όψη το μυθικό πουλί του φοίνικα, ο οποίος αναγεννάται από τις στάχτες του, ακριβώς όπως και η Ελλάδα εκείνη την εποχή.

 

 

ΠΗΓΗ

Mark Mazower, Η ελληνική  επανάσταση, εκδ. Αλεξάνδρεια

Η Γραμβούσα της Κρήτης, το άγνωστο άντρο των πειρατών

  

Η όμορφη και απόκρημνη Γραμβούσα, το ακρωτήρι στο βορειοδυτικό άκρο της Κρήτης, στη μία από τις δύο χερσονήσους των Χανίων, αποτέλεσε άντρο πειρατών καθ' όλη τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας. Το κάστρο που βρίσκεται εκεί είχε χτιστεί στα τέλη του 16ου αιώνα από τους Βενετούς, καταστράφηκε από κεραυνό που χτύπησε την μπαρουταποθήκη και ξαναχτίστηκε το 1630.

Ενώ βρίσκονταν σε εξέλιξη οι μάχες με τον στόλο του Αιγυπτίου Ιμπραήμ, στις 2 Αυγούστου του 1825, καταμεσίς της Ελληνικής Επανάστασης, τετρακόσιοι Κρητικοί μαχητές με επικεφαλής τον Δημήτριο Καλλέργη στράφηκαν εναντίον των μουσουλμάνων κυρίων τους και αφού επιτέθηκαν σε ένα οθωμανικό πλοίο κίνησαν για τη Γραμβούσα. Εκεί πήραν με δόλο το φρούριο από τα χέρια των Οθωμανών και το κατέστησαν φωλιά των επαναστατών, στο πλαίσιο του γενικότερου ξεσηκωμού των Ελλήνων. Έτσι δημιουργήθηκε η λεγόμενη Πειρατική Δημοκρατία της Γραμβούσας με τους κατοίκους της Κρήτης να διχάζονται ως προς τη στήριξη που της παρείχαν, αφού εν τέλει το φρούριο δεν κατέστη το κέντρο των πολεμικών επιχειρήσεων για τον ξεσηκωμό κατά των Οθωμανών, αλλά ένα άντρο πειρατών για λόγους που σχετίζονταν καθαρά με την επιβίωση των εξεγερμένων. Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν ήσαν μόνο Έλληνες οι πειρατές που διέμεναν εκεί, αλλά επίσης και Ευρωπαίοι.

Η κατάσταση με τους πειρατές στη Γραμβούσα είχε φτάσει στο απροχώρητο ενώσο το ελληνικό ζήτημα πλησίαζε ταχέως στη λύση του. Οι Ευρωπαίοι είχαν αγανακτήσει, αφού οι πειρατές δεν κούρσευαν μονάχα οθωμανικά πλοία, αλλά και ελληνικά, καθώς και πλοία από τη Δυτική Ευρώπη.

Τελικά, όταν ανέλαβε την εξουσία ο Ιωάννης Καποδίστριας, με τη δημιουργία του ελληνικού κράτους, αποφασίστηκε εν έτει 1828 να εκστρατεύσουν από κοινού οι Άγγλοι και οι Γάλλοι με τους Έλληνες προκειμένου να εκδιώξουν τους πειρατές. Μάλιστα το 1831 η ρωσική φρουρά παρέδωσε επισήμως το κάστρο πίσω στους Οθωμανούς, αφού το νεοσυσταθέν ελληνικό κράτος άφηνε την Κρήτη στη δικαιοδοσία του σουλτάνου.

 

ΠΗΓΗ

Mark Mazower, Η ελληνική  επανάσταση, εκδ. Αλεξάνδρεια

Πάνος Αμυράς, Το φιλί του Δεκέμβρη, εκδ. Διόπτρα, 2021, σελ. 430

 

 

https://www.dioptra.gr/vivlio/elliniki-logotexnia/to-fili-tou-dekemvri/

 

Ο Πάνος Αμυράς ολοκληρώνει την τριλογία του για την Αθήνα του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου με "Το φιλί του Δεκέμβρη", ένα βιβλίο του οποίου η υπόθεση εξελίσσεται παράλληλα με τα Δεκεμβριανά της Αθήνας, ενός από τα πιο αιματηρά και γνωστά επεισόδια του ελληνικού εμφυλίου.

Εδώ θα συναντήσουμε ξανά τον δαιμόνιο αστυνόμο Νίκο Αγραφιώτη, τον φλεγματικό ερευνητή που αποπνέει ήρεμη δύναμη και αυτοπεποίθηση, αλλά διαθέτει επίσης και την απαιτούμενη σκληρότητα την οποία πρέπει απαραιτήτως να έχει ένας ντετέκτιβ τύπου Πουαρώ και Γκούντερ προκειμένου να κινείται με άνεση στους κύκλους του υποκόσμου.

Όλα ξεκινούν όταν ο εισαγγελέας Δημήτρης Σπαθιώτης αναθέτει στον Αγραφιώτη να ανακαλύψει μία λίστα με ονόματα δωσιλόγων της Κατοχής, η οποία έχει εξαφανιστεί μαζί με έναν δικαστικό υπάλληλο ονόματι Κώστα Τσεδάρη. Ο Αγραφιώτης, ο οποίος εξιχνίασε υποθέσεις κατά τη διάρκεια της Κατοχής συνεργαζόμενος αναγκαστικά με τις γερμανικές και τις ελληνικές αστυνομικές αρχές, έχει κατηγορηθεί κι αυτός-αδίκως βέβαια- για συνεργασία με τον κατακτητή, τώρα που η γερμανική Κατοχή ανήκει πλέον στο παρελθόν από τον Σεπτέμβρη του '44, γι' αυτό και το όνομά του συμπεριλαμβάνεται στην εν λόγω λίστα. Αυτό είναι και το κίνητρο που τον ωθεί να συμμετάσχει στην επικίνδυνη,όπως θα αποδειχτεί στη συνέχεια, έρευνα. 

Στη μεταπολεμική Ελλάδα πολλοί πραγματικοί δωσίλογοι, μαυραγορίτες και συνεργάτες των ναζί έμειναν ατιμώρητοι, ενώ, από την άλλη, άνθρωποι που ήταν αθώοι στην πραγματικότητα κατηγορήθηκαν πολλές φορές ως συνεργάτες των ναζί. Η επαφή με τους κατακτητές ήταν συχνά αναπόφευκτη για ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Το θέμα είναι όμως πιο από αυτούς ήταν σε θέση να αρνηθούν τη συνεργασία με τον κατακτητή δίχως συνέπειες και ποιο από αυτούς προέβαιναν σε πραγματικά ανθελληνική δράση.

Την ίδια στιγμή η σχέση του με την επιζήσασα από το στρατόπεδο του Μπούχενβαλντ Έλλη Δάμογλου περνάει κρίση. Αυτή αποδοκιμάζει εντόνως τις επαφές του Νίκου με την ελληνική αστυνομική Δεξιά και θέλει απεγνωσμένα να τιμωρήσει τον αδελφό της, ο οποίος ανέπτυξε συνεργατική με τους ναζί δράση κατά τη διάρκεια της Κατοχής.

Η υπόθεση περιλαμβάνει κυριολεκτικά απ' όλα:  τη συγκάλυψη των εγκλημάτων των δωσιλόγων και των συνεργατών του Τρίτου Ράιχ, τη δράση των κομμουνιστών και των αντιστασιακών, κακόφημα καμπαρέ, φόνους, ακόμη και ναρκωτικά. Θα καταφέρει άραγε ο δαιμόνιος αστυνόμος να βρει την άκρη του νήματος με κίνδυνο, πολλές φορές, της ίδιας του της ζωής;

Η υπόθεση είναι γρήγορη και η γραφή αρκετά περιγραφική, χωρίς όμως να πλατειάζει. Το μυστήριο συνυπάρχει αρμονικά με τη Λογοτεχνία και την Ιστορία και η έρευνα του Αμυρά για την ορθή εναργή απεικόνιση της εποχής και του εμφυλιακού διχαστικού κλίματος είναι εμφανής.

Αξίζει να σημειωθεί ακόμα ότι ο συγγραφέας δεν παραλείπει να αναφερθεί και στις ψυχολογικές επιπτώσεις της Κατοχής τόσο στους επιζώντες των στρατοπέδων συγκέντρωσης και στα θύματα του λιμού, όσο και στους ανθρώπους που βρέθηκαν στη δίνη της εμφύλιας διαμάχης. Το γεγονός αυτό είναι μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα πτυχή του παρόντος λογοτεχνικού πονήματος.

Ο Αμυράς χρησιμοποιεί δεξιοτεχνικά ως φόντο της αστυνομικής του αφήγησης την Αθήνα των Δεκεμβριανών, τις συγκρούσεις και την ταραχή των δρόμων, τους τραυματίες, τις μάχες και την ανασφάλεια που επικρατούσε. Εμφανίζονται επίσης στις σελίδες του ως δευτεραγωνιστές και κάποια αληθινά ιστορικά πρόσωπα, όπως  ο Γεώργιος Παπανδρέου. 

Θύμα των εμφύλιων παθών όμως, θα κινδυνεύσει να γίνει και ο ίδιος ο Αγραφιώτης. Ίσως όμως η υπόθεση αυτή να φέρει στον δρόμο του κάτι το οποίο μπορεί να του προσφέρει την προσωπική του λύτρωση...

Εν κατακλείδι "Το φιλί του Δεκέμβρη" είναι ένα νουάρ αστυνομικό μυθιστόρημα που σκιαγραφεί αριστοτεχνικά τόσο τους χαρακτήρες, όσο και  και την εποχή στην οποία διαδραματίζεται και προορίζεται να προσφέρει έντονες συγκινήσεις στους λάτρεις του ιστορικού αστυνομικού μυθιστορήματος.

Mark Mazower, Η Ελληνική Επανάσταση, εκδ. Αλεξάνδρεια, 2021,σελ.565, μετ. Κ Κουρεμένος

 https://alexandria-publ.gr/shop/i-elliniki-epanastasi/

 Ίσως το καλύτερο και πληρέστερο βιβλίο για την Ελληνική Επανάσταση του 1821 να το έγραψε όχι ένας Έλληνας, αλλά ένας Βρετανός. Πρόκειται για το έργο-σταθμός με τίτλο "Η Ελληνική Επανάσταση" του διάσημου ιστορικού Mark Mazower.

Ο Mazower, ο οποίος διδάσκει σήμερα στο Πανεπιστήμιο Columbia της Νέας Υόρκης, έχει ασχοληθεί ενδελεχώς τόσο με την ιστορία των Βαλκανίων όσο και με εκείνη της χώρας μας και το 2021 πολιτογραφήθηκε τιμητικά Έλληνας πολίτης. Δικαίως, αφού το παρόν πόνημα αποτελεί μία από τις καλύτερες ιστορικές μελέτες που εκδόθηκαν στη χώρα μας για την επέτειο των διακοσίων χρόνων της Παλιγγενεσίας.

Αυτό το οποίο κάνει το παρόν έργο να διαφέρει από τα υπόλοιπα, είναι ο τρόπος με τον οποίο αφηγείται τα γεγονότα ο Mazower. Αφενός ως ιστορικό τον διακρίνει μία εξαιρετικά στρωτή και ευκολοδιάβαστη ροή γραφής, αλλά και η ενσωμάτωση μέσα στο σώμα του κειμένου του, όχι μονάχα των πολιτικοστρατιωτικών γεγονότων, αλλά και των κοινωνικών συνισταμένων της Ελληνικής Επανάστασης.

Το βιβλίο, λοιπό, αυτό, δεν αποτελεί μία ξερή αναπαραγωγή και αναδιήγηση των στρατιωτικών και των πολιτικών συμβάντων της Επανάστασης, αλλά μία αφήγηση όλων των γεγονότων με μία συνδυασμένη απόπειρα επεξήγησης τους και ερμηνείας τους.

Ο Mazower πιάνει το νήμα της διήγησης από τα προεπαναστατικά χρόνια και από τα χρόνια σύστασης της Φιλικής Εταιρείας και εξηγεί με ποιον τρόπο ακριβώς έγινε εφικτός ο ξεσηκωμός. Ακόμη, δεν διστάζει να κατονομάσει τα λάθη και τις βιαιοπραγίες που διέπραξαν οι Έλληνες μετά από το ξέσπασμα της Επανάστασης και όχι μόνο εκείνα των Οθωμανών, με την ψύχραιμη και, οπωσδήποτε, πιο αντικειμενική ματιά του εξωτερικού παρατηρητή. Πρόκειται για μία αφήγηση η οποία δεν διακατέχεται από συναισθηματισμούς, χωρίς όμως να αφήνει έξω από τη διήγησή της το δράμα των προσφύγων του 1821 και εκείνων που υπέστησαν τα αντίποινα της οθωμανικής πλευράς.

Δεν διστάζει, επίσης, να επιρρίψει ευθύνες και στους οπλαρχηγούς, επίσημαίνοντας ότι ούτε ο Κολοκοτρώνης, ούτε και κανείς άλλος από αυτούς δεν ήταν μονάχα διάβολος ή μονάχα άγγελος. Αντιθέτως, υποστηρίζει αυτό που πάντα συμβαίνει στην Ιστορία: ότι όλοι κάνουν λάθη και ότι όλες οι πρωταγωνιστικές προσωπικότητές της έχουν τόσο τις κακές, όσο και τις καλές στιγμές τους. Οφείλουμε να γνωρίζουμε δε ότι τα όρια μεταξύ του εθνικού και του ατομικού συμφέροντος κατά τη διάρκεια της Επανάστασης ήταν ιδιαίτερα ρευστά και συχνά πότε υπερτερούσε το ένα και πότε το άλλο.

Από την αφήγηση για τις ηρωικές και απελπισμένες μάχες που έδωσαν οι Έλληνες, μέχρι τον επονείδιστο εμφύλιό τους που κόντεψε να  κάνει την Επανάσταση να σβήσει και από τη σύναψη των αγγλικών δανείων μέχρι την παρέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων στη Ναυμαχία του Ναυαρίνου, ο Mazower τεκμηριώνει επιτυχώς την άποψη ότι η επιτυχία της Επανάστασης δεν ήταν αποτέλεσμα ενός μονάχα παράγοντα-δηλαδή του ηρωισμού των Ελλήνων ή της αρωγής των ξένων-αλλά του συνδυασμού πολλών διαφορετικών, συχνά δε και τυχαίων- συγκυριών. Οι αναγνώστες της Ιστορίας έχουν πολλές φορές την τάση να υπεραπλουστεύουν τις ερμηνείες των γεγονότων, ενώ η πραγματικότητα είναι συνήθως αρκετά περίπλοκη.

Εξαιρετικά ενδιαφέρον και πρωτότυπο είναι το κεφάλαιο στο οποίο ο Mazower κάνει γνωστά τα δεινά των Οθωμανών που διαβιούσαν στην Πελοπόννησο μετά τον ελληνικό ξεσηκωμό, αλλά και εκείνο στο οποίο αναφέρει τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι Έλληνες αγρότες του Μοριά με την Επανάσταση και την εισβολή του Ιμπραήμ, δύο θέματα τα οποία τείνουν συνήθως να αγνοούν πολλοί ιστορικοί κατά την αφήγηση των γεγονότων της Επανάστασης.

Τέλος, από τα πιο κατατοπιστικά κεφάλαια του βιβλίου είναι αυτό το οποίο τιτλοφορείται "Η φύση του Αγώνα" και περιέχει πληροφορίες σχετικά με τις συγκοινωνίες, τη διατροφή των αγωνιστών και τις καιρικές συνθήκες κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης. Το κεφάλαιο αυτό θα βοηθήσει τους αναγνώστες να κατανοήσουν τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι Έλληνες, αλλά και να τοποθετήσουν καλύτερα την Επανάσταση μέσα στον χωροχρόνο.

Αν, επομένως, θέλετε να διαβάσετε ένα μονάχα βιβλίο για την Ελληνική Επανάσταση, το οποίο θα υπάρχει στη βιβλιοθήκη σας για να ανατρέχετε σε αυτόν όταν το θελήσετε, τότε αυτό θα μπορούσε κάλλιστα να είναι το κορυφαίο έργο του Mazower.