Ελένη Πριοβόλου, Η βίβλος της Ιώβ, εκδ. Καστανιώτη

 

 

            Ένα μυθιστόρημα-φόρο τιμής για μία από τις πρώτες γυναίκες Ελληνίδες πεζογράφους, την Κωνσταντινουπολίτισσα Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου συγγράφει η Ελένη Πριοβόλου, η βραβευμένη και πολυγραφότατη συγγραφέας πολλών ιστορικών μυθιστορημάτων που η υπόθεσή τους διαδραματίζεται στη νεότερη περίοδο της ελληνικής ιστορίας.

Το νέο της πόνημα ακούει στον παράξενο τίτλο «Η βίβλος της Ιώβ» . Ο Ιώβ, ως γνωστόν, ήταν βιβλικό πρόσωπο, αυτός που υπέμεινε με σθένος τις δοκιμασίες του Θεού-εξ’ ου και η φράση «ιώβειος υπομονή». Κατ’ επέκταση, στο συγκεκριμένο μυθιστόρημα η Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου παρομοιάζεται με τον Ιώβ, αφού μία γυναίκα γραμματιζούμενη και δασκάλα κατά τον 19^ο και στις αρχές του 20^ου αιώνα θα έπρεπε να διαθέτει «ιώβεια υπομονή», προκειμένου να υπερνικήσει όλες τις προκαταλήψεις που ήταν αναγκασμένη να αντιμετωπίσει από την κοινωνία.

Η Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου (1867-1906) ήταν γνωστή δασκάλα, διηγηματογράφος και αρθρογράφος από την Κωνσταντινούπολη και υπέρμαχος της καθιέρωσης της δημοτικής. Θεωρείται επίσης μία από τις πρώτες φεμινίστριες. Η Παπαδοπούλου συνδέθηκε και με τον Μακεδονικό Αγώνα, αφού είχε επαφές τόσο με τον Παύλο Μελά, όσο και με τον Γερμανό Καραβαγγέλη. Πέθανε από καρκίνο στο στομάχι σε νοσοκομείο της Κωνσταντινούπολης.

Δεν φαίνεται διόλου περίεργο στους αναγνώστες της Πριοβόλου το γεγονός ότι εκείνη επέλεξε να ασχοληθεί συγγραφικά με το συγκεκριμένο θέμα, εφόσον και η ίδια η συγγραφέας είναι γνωστή για τις φεμινιστικές δράσεις της και τους αγώνες της εναντίον κάθε μορφής «σκοταδισμού», όπως ακριβώς, δηλαδή, και η ηρωίδα του βιβλίου της, η οποία δεν διστάζει να εκφέρει πολλές φορές, αν και γυναίκα, ανοιχτά τη γνώμη της για τον συντηρητικό κλήρο, για τον αιμοσταγή σουλτάνο του καιρού της, τον Αβδούλ Χαμίτ, για την εκπαίδευση του λαού, για την κοινωνική αδικία και τις κάθε λογής ανισότητες, αλλά και για τη θέση των γυναικών στην κοινωνία του καιρού της.

Η αφήγηση παραμένει σε πρώτο πρόσωπο καθ’ όλη τη διάρκεια του μυθιστορήματος. Η ίδια η Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, βρισκόμενη στο τέλος της ζωής της και νοσηλευόμενη στο νοσοκομείο Βαλουκλί της Κωνσταντινούπολης, μας αφηγείται τη ζωή της μέσα από μία συνεχή εναλλαγή του παρόντος με το παρελθόν. Η ίδια η Αλεξάνδρα ανασύρει μνήμες από τα παιδικά της χρόνια, από τα χρόνια της νιότης της και από τα ταξίδια της στη Θεσσαλονίκη, την Αθήνα, τη Βιέννη, το Βουκουρέστι, το Μελένικο και άλλα μέρη και τις αναμειγνύει με εικόνες από το σημερινό και οδυνηρό παρόν του νοσοκομείου.

«Ο Βόσπορος έχει μια απόκοσμη μαγεία. Εκεί μήπως δεν ακούστηκε το τραγούδι των Σειρήνων; Οι ακτές του είναι πυκνόφυτες και οι κήποι του δάση ολόκληρα. Μέρη καλλιεργημένα και μέρη δασωμένα με πλατάνους, φιλύρες και άγριες καστανιές. Ακούω γέλια και μουσικές. Βλέπω χρώματα και μυρίζω το άρωμα μιας ολάνθιστης νιότης. Οι εικόνες χάνονται μέσα σε μιαν αχλή, αλλά οι ήχοι παραμένουν θαλεροί. Όλα μεταστοιχειώνονται σε ήχους. Αέρας, παφλασμός, βροχή, χιόνι, γέλια, οιμωγές, κρυφομιλήματα, πατήματα, σουρσίματα, ανακάτεμα γλωσσών, τραγούδια, η φωνή του ιμάμη, η καμπάνα, πλανόδιες φωνές, ο ήχος από την μπουρού των καραβιών, κουδούνια μανάβηδων, κρωξίματα γλάρων… Μουσική μία. Η Πόλη».

Έτσι μας περιγράφει η Πριοβόλου, με τις γνωστές αυτές πληθωρικές γλωσσικά και μαγευτικές περιγραφές της, την Πόλη, δια στόματος της ηρωίδας της. Η αφήγηση της Αλεξάνδρας συντελείται δίχως βιασύνη, ήρεμα και με κάθε διάθεση σχολιασμού από μέρους της, όλων όσων την περιβάλλουν: φίλων, συγγενών, έτερων λογίων και άλλων.

Η Πριοβόλου μας προσφέρει ένα ακόμη υπέροχο ιστορικό μυθιστόρημα δίχως να ξεφεύγει από τη λογική, τη θεματολογία και το ύφος των προηγούμενων βιβλίων της και μας συστήνει μία άγνωστη Ελληνίδα πεζογράφο, άγνωστη στους περισσότερους από εμάς.