Νάγια Δαλακούρα, Ο τελευταίος μεγάλος τσέλιγκας, εκδ. παρατηρητής

 

 

            «Κουβαλάμε μέσα μας την αγάπη των προγόνων μας. Τις ιστορίες τους που είναι πλέον θρύλοι, τις μνήμες τους που έγιναν φυλαχτά, τα εικονοστάσιά τους που συνδέουν το παρελθόν με το παρόν».

 

            Αυτή τη μεγάλη αλήθεια μας καταθέτει με την πένα, αλλά και την ψυχή της, η συγγραφέας και μουσειολόγος Νάγια Δαλακούρα στο τελευταίο της πόνημα με τίτλο «Ο τελευταίος μεγάλος τσέλιγκας».

 Η Νάγια Δαλακούρα, Σαρακατσάνα στην καταγωγή που μεγάλωσε στην Κομοτηνή, έχει συγγράψει ως τώρα, πλην κάποιων ιστορικών δοκιμίων, τέσσερα υπέροχα μυθιστορήματα εποχής, «Το λιμάνι των χαμένων γυναικών», «Θράσσα, μάγισσα της Θράκης», «Το λουλούδι της θάλασσας» και «Ο χορός του αετού».

Αυτή τη φορά η Δαλακούρα επιστρέφει συγγραφικά στην ιστορία, όχι μονάχα του τόπου της, όπως έκανε με το βιβλίο της «Θράσσα, η μάγισσα της Θράκης», αλλά και στην προσωπική ιστορία της δικής της οικογένειας, μιας οικογένειας Σαρακατσάνων, με καταγωγή από το Σαμάκοβο της Ανατολικής Θράκης. Και επειδή δεν είναι παρά μία μεγάλη αλήθεια το γεγονός ότι κουβαλάμε μέσα μας τις ιστορίες των προγόνων μας, αλλά και το ότι εμείς είμαστε, κάτω κάποιον τρόπο, οι ρίζες και η καταγωγή μας, η Δαλακούρα αποφάσισε να καταγράψει την ιστορία δύο από τους προπαππούδες της, προκειμένου αυτές να μην κατρακυλήσουν στη λησμονιά και τη λήθη.

Η συγγραφή πραγματοποιήθηκε, φυσικά, μετά από επιτόπια έρευνα και συνεντεύξεις με επιζώντα μέλη της οικογένειάς της, συγχωριανούς, φίλους και άλλους με καταγωγή από τη φυλή των Σαρακατσάνων. Εξάλλου η συγγραφέας είναι αρκετά εξοικειωμένη με το είδος αυτό της επιτόπιας ιστορικής έρευνας, αφού το έχει χρησιμοποιήσει και άλλες φορές στο παρελθόν για τα επιστημονικά, αλλά και τα λογοτεχνικά της πονήματα.

Αποτέλεσμα όλων των παραπάνω, είναι ένα βιβλίο-φόρος τιμής στους Σαρακατσάνους προγόνους της, μία οικογενειακή ιστορική βιογραφία. Και κάπως έτσι τίθεται το εξής ερώτημα: αυτή η μικροϊστορία μας αφορά άραγε, όλους μας, εδώ στη Θράκη, ειδικά, ή αφορά μονάχα τα μέλη της οικογένειας Δαλακούρα και Κουτσογιάννη; Φυσικά η απάντηση είναι καταφατική, αφού δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι όλες οι μοναδικές μικροϊστορίες των προγόνων μας δεν είναι παρά κομμάτια της  μεγάλης επίσημης Ιστορίας όπως αυτή γράφεται από τους ιστορικούς στα βιβλία. Κι όμως, οι μικρές πολλαπλές ιστορίες της καθημερινότητας των προγόνων μας είναι εκείνες που συναποτελούν το μωσαϊκό της επίσημης Ιστορίας μας, όσο κι αν εμείς τείνουμε να το ξεχνάμε καμιά φορά. Πόσο μάλλον δε, όταν οι μικροϊστορίες αυτές είναι κάπως παραμελημένες και αγνοημένες από την επίσημη Ιστορία, όπως συμβαίνει στην περίπτωση αυτή, με τους πρόσφυγες δηλαδή από την Ανατολική Θράκη, τους οποίους η καθιερωμένη Ιστορία έχει κάπως παραμελήσει, σε σχέση τουλάχιστον με την ιστορία άλλων προσφυγικών ελληνικών ομάδων, όπως των Ποντίων ή των Μικρασιατών, για παράδειγμα. Την άποψη αυτή την εκφράζει και η ίδια η συγγραφέας στο βιβλίο της:

«Οφείλω, ωστόσο, να σημειώσω ότι, εν γένει, η ιστορία των Σαρακατσάνων προσφύγων από την Ανατολική Θράκη δεν είναι επαρκώς καταγεγραμμένη και ουδέποτε έως τώρα συμπεριελήφθησαν σε εκδηλώσεις μνήμης για τον προσφυγικό Ελληνισμό».

Το βιβλίο συναποτελούν οι προσωπικές ιστορίες του Αποστόλη Ι. Κουτσογιάννη (Φλέτρα) και του γιου του Κώστα, μεγαλοτσελιγκάδων Σαρακατσάνων οι οποίοι μετοίκησαν στη Δυτική Θράκη μετά από την Καταστροφή του 1922. Πρόκειται για τον προ-προπάππου και τον προπάππου της συγγραφέως.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το ταξίδι αυτό πίσω στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας συμπληρώνεται με πλούσιο φωτογραφικό υλικό, αποτελούμενο τόσο από φωτογραφίες των ανθρώπων αυτών και των οικογενειών τους, όσο και ιστορικών αντικειμένων που είχαν στην κατοχή τους.

Ένας φόρος τιμής όχι μονάχα σε μία οικογένεια, αλλά σε μία ολόκληρη φυλή, σε έναν τρόπο ζωής που χάθηκε πλέον ιστορικά και αμετάκλητα. Από την άποψη αυτή, επομένως, το βιβλίο αυτό παρουσιάζει και εξαίρετο λαογραφικό ενδιαφέρον, πλην του ιστορικού για όλους, αλλά και του συναισθηματικού για την ίδια την οικογένεια. Εν κατακλείδι, «Ο τελευταίος μεγάλους τσέλιγκας» δεν είναι παρά μία ιστορία έξι γενεών Σαρακατσάνων γραμμένη με μεράκι, ψυχή και μαεστρία από μία καταξιωμένη συγγραφέα.