Κώστας Εξαρχέας, Το μήλο δεν έπεσε κάτω από τη μηλιά, εκδ. Ψυχογιός

 

«Τα μήλα ήταν ανέκαθεν πηγή προβλημάτων και κακών σε όλη την ανθρώπινη ιστορία και μυθολογία. Από τους Πρωτόπλαστους ως τις μέρες μας, όλο και κάποιο μήλο κάνει τη ζημιά. Ο ήρωας Ηρακλής λαχτάρησε με τα χρυσά μήλα των Εσπερίδων. Για να τα κλέψει, ζήτησε βοήθεια από Άτλαντα και παραλίγο να του κοστίσει ακριβά, μια και εκείνος του φόρτωσε όλο  τον ουράνιο θόλο στην πλάτη. Ο Νεύτωνας έφερε τραύμα στο κεφάλι από την πτώση μήλου. Και εγώ διπλό ψυχικό τραύμα από ένα χωριό ονόματι Μηλιά και μια πασχαλινή μηλόπιτα».

            Στο χωριό της μεσσηνιακής Μάνης, τη Μηλιά, αναφέρεται ο αφηγητής και πρωταγωνιστής του βιβλίου, Κώστας, και μας εξιστορεί τα ευτράπελα και τις αναμνήσεις της παιδικής του ηλικίας από το χωριό του.

Με αφορμή μία εκκαθάριση αποθήκης και την ανακάλυψη ενός παλιού τετραδίου εκθέσεων, ο πρωταγωνιστής Κώστας, κάτοικος Αθηνών, πατέρας δύο ενήλικων κοριτσιών και με καταγωγή από τη μεσσηνιακή Μάνη, αναπολεί ένα Πάσχα του 1980 που είχε περάσει στο χωριό του.

Ήταν μια εποχή μεγάλων αλλαγών, με το ΠΑΣΟΚ να ανέρχεται στην εξουσία, το ταραγμένο κλίμα του εμφυλίου να βαίνει σταδιακά προς το τέλος του και τα ήθη στα χωριά, ιδιαίτερα των κλειστών ορεινών περιοχών, όπως η Μάνη, να παραμένουν εξαιρετικά συντηρητικά και πολύ διαφορετικά από εκείνα της πρωτεύουσας. Συν τοις άλλοις, ένα απρόσμενο φονικό έρχεται να δυναμιτίσει ακόμα περισσότερο το όλο πασχαλινό κλίμα στο χωριό.

Η εξιστόρηση του αφηγητή, πρωταγωνιστή, αλλά και συγγραφέα, Κώστα είναι γεμάτη χιούμορ, η αφήγηση σπιρτόζικη, πνευματώδης και γεμάτη λεπτή ειρωνεία και άφθονη σατυρική διάθεση για τα αυστηρά κοινωνικά και θρησκευτικά ήθη της εποχής, όπως και για τα πολύ ιδιαίτερα μανιάτικα έθιμα.

Η πολύ κλειστή μανιάτικη κοινωνία διαπνέεται από αυστηρότατα κοινωνικά ήθη που υποβιβάζουν τις γυναίκες και δίνουν ξεκάθαρη πρωτοκαθεδρία στους άνδρες. Η κυριαρχία της εκκλησίας και της θρησκείας είναι ισχυρή στις ζωές των ανθρώπων του χωριού-πόσο μάλλον την περίοδο της Μεγάλης Εβδομάδας, κατά την οποία διαδραματίζεται η υπόθεση του μυθιστορήματος. Η ανάλαφρη ματιά που ρίχνει, όμως, ο συγγραφέας σε αυτά, τα διακωμωδεί και τα κάνει να φαίνονται λιγότερο σοβαρά. Και αυτό παρά το γεγονός ότι στο χωριό λαμβάνει χώρα ένα απροσδόκητο φονικό.

Συν τοις άλλοις, ο συγγραφέας παίζει έξυπνα με τις λέξεις και τις έννοιες «μήλο» και «Μηλιά» και μας χαρίζει ένα ολόδροσο και εξαιρετικά ευκολοδιάβαστο μυθιστόρημα που διαβάζεται κυριολεκτικά απνευστί. Τα σχόλιά στα οποία προβαίνει τόσο για τους Νεοέλληνες όσο και για τα μανιάτικα ήθη είναι έξυπνα και αιχμηρά και οι κρίσεις του διορατικές. Οι χαρακτήρες του παρουσιάζονται ακραίοι κάποιες φορές και γεμάτοι πάθη και είναι έτοιμοι να κάνουν λάθη-σε κάθε περίπτωση απέχουν παρασάγγας από την τελειότητα.

 

Μένιος Σακελλαρόπουλος, Δύο μαύρα πουκάμισα, εκδ. Ψυχογιός

 

Κι όμως, η Κρήτη δεν είναι μόνο μαύρα πουκάμισα!

 

            Όντας Ρεθυμνιώτισσα, που δεν είχα, όμως, ποτέ καταγωγή και σχέση με κάποιο χωριό, εξεπλάγην πραγματικά όταν, αποδημώντας από το νησί μου διαπίστωσα πως αυτό είναι διάσημο στην υπόλοιπη Ελλάδα-και τον κόσμο ίσως-για τέσσερα, κυρίως, πράγματα: την κουζίνα του, τις φυσικές ομορφιές του, τη γλώσσα του και τους… μαυροπουκαμισάδες! Και, ναι, ομολογώ πως όταν ήμουν μικρή άκουγα-κάπως αόριστα είναι η αλήθεια- για μαυροπουκαμισάδες, παλικαρισμούς, πυροβολισμούς στους γάμους και όχι μόνο, κλοπές ζώων και βεντέτες στα χωριά του Μυλοποτάμου, δίχως όμως ποτέ τα παραπάνω να αποτελούν κομμάτι της καθημερινότητάς μου. Ο κόσμος, βλέπετε, τα έχει παρεξηγημένα τα πράγματα. Μη φανταστείτε, επομένως, ότι τα παραπάνω αφορούν τις πόλεις της Κρήτης. Οι πόλεις της και η ύπαιθρος είναι δύο εντελώς διαφορετικοί κόσμοι…

Όταν έπεσε, λοιπόν, στα χέρια μου το βιβλίο του πολυγραφότατου Μένιου Σακελλαρόπουλου, η επανέκδοση του μυθιστορήματος που είχε γράψει το 2011 με τίτλο «Δυο μαύρα πουκάμισα», απόρησα που η υπόθεσή του διαδραματίζεται όχι μόνο στην Κρήτη, αλλά, πιο συγκεκριμένα,  στο Ρέθυμνο και σε κάποια χωριά του, σε μέρη δηλαδή, που μου είναι απολύτως οικεία και γνωστά, όπως η ταβέρνα του Όθωνα στον Πλάτανο, για παράδειγμα, τα οποία, όμως, δεν αναφέρονταν στην περίληψη του οπισθόφυλλου.

Η Κρήτη βέβαια είναι πάντοτε ένα θέμα δημοφιλές συγγραφικά και αναγνωστικά, οφείλουμε, όμως, κάποτε να διαχωρίσουμε τη γνήσια κρητική λεβεντιά και τη γενναιότητα που επέδειξαν οι Κρητικοί στους πολέμους ανά τους αιώνες με τον ψευτοπαλικαρισμό και την ψευτομαγκιά ορισμένων απογόνων τους σήμερα.

Το μυθιστόρημα του Μένιου Σακελλαρόπουλου επικεντρώνεται σε αυτά τα θέματα: στη βεντέτα, στην αδελφική φιλία, στη θέση της γυναίκας στο νησί, αλλά και στην ταχέως μεταλλασσόμενη κρητική κοινωνία που εκσυγχρονίζεται και ακροβατεί μεταξύ κρητικής παράδοσης και δυτικών επιρροών. Πρόκειται για ένα μυθιστόρημα σχεδόν κινηματογραφικό, το οποίο διαβάζεται απνευστί, καθότι ο συγγραφέας χειρίζεται εξαιρετικά επιδέξια τόσο τον λόγο του όσο και την υπόθεση όχι μόνο σε αυτό, αλλά σε όλα τα βιβλία του, αφού αρέσκεται να εκπλήσσει τους αναγνώστες του με τις απρόσμενες ανατροπές στην υπόθεσή των βιβλίων του.

Ο Σήφης και ο Μανούσος κατάγονται από την Ασή Γωνιά του Ρεθύμνου. Δάσκαλος ο ένας, τυροκόμος ο άλλος, μεγαλώνουν σαν αδέλφια και δένονται μεταξύ τους με μια δυνατή φιλία. Κι όμως, όταν και οι δύο θα ερωτευτούν την όμορφη Μαρκέλλα από τα Ανώγεια, όλα θα αλλάξουν, αλλά όχι με τον τρόπο που θα προέβλεπε ο καθένας από εμάς… Εξάλλου, ο Σακελλαρόπουλος γι’ αυτό είναι εδώ, για να μας προσφέρει ένα ανάγνωσμα έξω από τα συνηθισμένα που θα μας συναρπάσει...

Οι Κρητικοί, και ιδιαίτερα οι Ρεθυμνιώτες θα απολαύσουν την περιήγηση στα ρεθυμνιώτικα σοκάκια και τα χωριά της ρεθυμνιακής γης, αλλά και οι υπόλοιποι αναγνώστες  θα εντρυφήσουν με περίσσιο ενδιαφέρον στα ήθη και τα έθιμα της κρητικής γης. Ένα μυθιστόρημα που παραμένει επίκαιρο όσα χρόνια κι αν περάσουν, αφού μιλάει για πάντα διαχρονικά ανθρώπινα συναισθήματα, όπως το πάθος, τον έρωτα, το μίσος, τη συγκίνηση και την ελπίδα.

Μάρω Θεοδωράκη, Μουσικά κίνητρα για την ώριμη ηλικία, εκδ. παπαδόπουλος

 

 

            Το ότι η μουσική παρουσιάζει εξαιρετικά ωφέλιμη επίδραση σε κάθε φάσης της ζωής του ανθρώπου είναι ένα γεγονός που δεν επιδέχεται αμφισβήτηση. Η αλήθεια είναι, όμως, πως η ευεργετική επίδραση της μουσικής έχει μελετηθεί περισσότερο στις βρεφικές, τις νηπιακές και τις παιδικές ηλικίες είναι επίσης αναντίρρητο γεγονός. Ωστόσο, η μουσική θα μπορούσε να αποτελέσει και μία πρόκληση για ανανέωση και δημιουργικότητα και στις πιο ώριμες ηλικίες και αυτό ακριβώς υποστηρίζει η γνωστή μουσικός και συγγραφέας Μάρω Θεοδωράκη στο βιβλίο της με τίτλο «Μουσικά κίνητρα για την ώριμη ηλικία». Στο βιβλίο της αυτό προτείνει είκοσι πέντε μουσικές δράσεις ειδικά σχεδιασμένες για την ώριμη ηλικία, οι οποίες συνδυάζουν τη θεραπευτική δύναμη της τέχνης, μαζί με την καθημερινότητα ενός ηλικιωμένου. Οι δράσεις αυτές μπορούν να εφαρμοστούν είτε από μόνους τους ηλικιωμένους είτε από τους φροντιστές τους.

            Πέρα από τον πρόλογο και την εισαγωγή, το κύριο μέρος του βιβλίου παρουσιάζει τις μουσικές αυτές δράσεις, για τις οποίες υπάρχει παραπομπή στο διαδίκτυο, για τα είκοσι πέντε ορχηστρικά κομμάτια, δηλαδή, που συνοδεύουν τις δράσεις αυτές. Το πρώτο μέρος είναι αυτό το οποίο καταλαμβάνει την κύρια έκταση του βιβλίου, ενώ στο σύντομο δεύτερο μέρος περιλαμβάνονται οκτώ απλές συμβουλές που θα βελτιώσουν την καθημερινότητα του ηλικιωμένου.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η μουσική αποδεδειγμένα μειώνει το άγχος, βελτιώνει τη διάθεσή μας, ενισχύει τη μνήμη μας, ας ανακουφίζει από τον πόνο, βοηθά στην καταπολέμηση της κατάθλιψης και της αρνητικής διάθεσης και προτείνεται ως βοηθητικό εργαλείο υποστήριξης όλων των ψυχικών νόσων. Όταν, επομένως, συνδυαστεί με ισορροπημένη διατροφή, περισσότερο γέλιο, αυξημένη κοινωνικότητα και συντροφικότητα, περπάτημα και ήπια άσκηση και καλόν ύπνο, όπως προτείνει η Μάρω Θεοδωράκη στο βιβλίο της, τότε μόνο ευχάριστα αποτελέσματα μπορεί να προκύψουν από αυτό.

Μάλιστα στην εποχή μας, που η πληθυσμιακή αύξηση των ηλικιωμένων αποτελεί μία αναντίρρητη πραγματικότητα, η ανάγκη για μία ήρεμη διαβίωση στην εν λόγω ευαίσθητη ηλικία καθίσταται όλο και μεγαλύτερη.

Ο ηλικιωμένος οφείλει να παίρνει, αλλά και να δίνει στοργή. Έχει κάθε δικαίωμα να ξεκουράζεται, αλλά και να αντιμετωπίζει την υπόλοιπη ζωή του με αισιοδοξία, και όχι με μιζέρια. Και η μουσική θα τον βοηθήσει τα μέγιστα σε όλα τα παραπάνω. Ένας άνθρωπος ώριμης ηλικίας μπορεί να κάνει σχεδόν τα πάντα: να ψαρέψει, να περιποιηθεί τον κήπο του, να αθληθεί ήπια, να γράψει, να βγει για να διασκεδάσει, και, φυσικά, να παίξει κάποιο μουσικό όργανο. Η μουσική θα τον βοηθήσει να εστιάσει στα θετικά της ζωής και να την ατενίσει με μεγαλύτερη αισιοδοξία.

Πρόκειται, λοιπόν, για ένα βιβλίο που όλοι μας μπορούμε να δωρίσουμε στους παππούδες και τις γιαγιάδες μας και να τους εμφυσήσουμε την όρεξη για ζωή!

Αλέξης Σταμάτης, Το παιδί και ο Άγγελος, εκδ. Μεταίχμιο

 

Αλληγορία, συμβολισμός, υπαρξισμός και μαγικός ρεαλισμός συνδυάζονται αγαστά στο νέο μυθιστόρημα του γνωστού λογοτέχνη Αλέξη Σταμάτη. Μία αύρα μυστηρίου, μαγικού και απόκοσμου διατρέχει αχνά και υποβόσκει σχεδόν αόρατη σε όλες τις σελίδες του μυθιστορήματος, χαρίζοντας στο πόνημα μία ποιητική, όσο και αέρινη διάσταση. Ο συγγραφέας, βέβαια, μας έχει συνηθίσει σε αυτόν τον τρόπο γραφής και αφήγησης και στα άλλα μυθιστορήματά του. Ωστόσο με το βιβλίο αυτό ο συγγραφέας θέλει να μας δείξει πόσον μεγάλο ρόλο παίζει το στοιχείο της αλλαγής και πόσος φόβος υπάρχει για τις αλλαγές αυτές σε κοινωνίες κλειστές και παραδοσιακές, όπως η κοινωνία που περιγράφει στο βιβλίο του.

            Κάπου, αόριστα τοποθετημένο στον χώρο και τον χρόνο, υπάρχει  ένα μικρό απομονωμένο χωριό, όπου οι άνθρωποι ζουν ακριβώς όπως οι παππούδες τους, δίχως να αλλάζουν τίποτε στις ζωές τους. Μέχρι την ημέρα όπου εμφανίζονται δύο περίεργοι ξένοι στο χωριό: ένας άντρας, ονόματι Άγγελος και ένα παιδί που έχει μαζί του, το οποίο όμως δεν μιλάει. Άραγε δεν μπορεί να μιλήσει, ή απλά αρνείται; Ποιοι είναι οι δύο παράξενοι αυτοί άνθρωποι που αποφασίζουν ξαφνικά να έρθουν στο χωριό; Ο Άγγελος τι προθέσεις έχει; Και τι ακριβώς περίεργο συμβαίνει με το παιδί αυτό που μοιάζει να κουβαλά ένα καλά κρυμμένο μυστικό;

            Οπωσδήποτε η σιωπή του παιδιού συμβολίζει αυτόν που, σοφός όντας, παρατηρεί τους ανθρώπους και τη φύση προσεκτικά, και δεν αντιδρά διότι δεν βρίσκει κανένα νόημα σε αυτό. Αυτή η σιωπή του παιδιού δεν είναι παρά μία συνειδητή στάση ενάντια στον κόσμο και την κοινωνία που το περιβάλλει. Όπως είναι, όμως, επόμενο, η σιωπή του αυτή είναι, επίσης, αυτή που τρομάζει τους γύρω του και τους κρατάει σε απόσταση. Εξάλλου, ό,τι αδυνατούμε να το κατανοήσουμε έχουμε την τάση να το σπρώχνουμε μακριά από εμάς, στη λήθη. Το παιδί αυτό, όμως, είναι προικισμένο με ισχυρή διαίσθηση και καταλαβαίνει πολλά περισσότερα απ’ ότι φαίνεται. Η σχέση του με τη φύση είναι πολύ ιδιαίτερη, όπως συμβαίνει, εξάλλου, και στον καθένα που στερείται μίας από τις πέντε αισθήσεις-στη συγκεκριμένη περίπτωση την ομιλία.

             Ο Άγγελος αποδεικνύεται εξίσου  αινιγματικός χαρακτήρας για τους γύρω του. Δημιουργεί πάθη και εντάσεις, δίχως, όμως, να το θέλει. Άξια μνείας είναι και η ιδιάζουσα σχέση που διατηρεί ο Άγγελος μαζί με το παιδί.

Ο συγγραφέας  θα ενώσει όλα τα παραπάνω στοιχεία-τη φύση του χωριού, τους ετερόκλητους χαρακτήρες που ζουν εκεί, το μυστήριο, τον φόβο της αλλαγής, τη σύγκρουση ανάμεσα στο συλλογικό και το ατομικό, σε ένα απρόσμενο φινάλε, το οποίο περιλαμβάνει και μία ανεξιχνίαστη δολοφονία.

Εν κατακλείδι, πρόκειται για ένα μυθιστόρημα-τροφή για σκέψη, με άφθονο υπαρξιακό βάθος, που θέτει φιλοσοφικά ερωτήματα.